Na ŋoot ke tuanytuɛɛny këc thök në tuanytuɛɛny kaa 3 billion wala juëc, ke tim kënë acï kuɔɔny në yïŋ de America cï dït apɛi. Acän ba riɛlden cï määr dhuɔ̈kciëën, ɣok alë buk kä cï röt looi gam ku looiku keek.
Aköldɛ̈t në runë 1989, Herbert Darling acë yuɔ̈p yök: Akëp yɔ̈k acï lɛ̈k yen lɔn cï yen tim bäär de Amerïka cë yök në piny de Darling në Zor Valley në baŋ ciɛɛm de New York. Darling acï nyic lɔn yenë tiim ë thäät thɛɛr ya tim töŋ ë tɔ̈ në ye të kënë yic. Acï ŋic aya lɔn cï thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë run juëc ku biäk. Na wën piŋ yen wël ke raan ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r, ke thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë rou ku ɣet ɣön ë thɔ̈ɔ̈r ë dhiëc, go thɔ̈ɔ̈r. “Ɣɛn ë cë gam ke ɣɛn cë gam ke ŋic kë cë rɔt loi,” acï Darling luel.
Na wën cï Darling tim yök, ke ka cït man ë tïŋ yen kë cït thööŋ. Acï lueel: “Ee kë thöŋ ku ë yic bï kë ye nyuɔɔth looi-ee kë puɔth apɛi.” Ku Darling acï tïŋ aya lɔn cï tim thou. Në run ke 1900s, ke ka cï bɛ̈n yök ke nɔŋ tuany töŋë, man ye thɔ̈ɔ̈ŋ ke cï kɔc juëc nɔ̈k në tuanytuɛɛny käkë yiic. Yen ee tuany tueŋ ë kɔc dɔm ye tiim riɔ̈ɔ̈k apɛi në akököl de yemɛɛn yic. Darling acï tak, na cïï lëu bï tim kënë kony, ka bï mïïthke kony. Anɔŋ kë töŋ ë tɔ̈ thïn: tim acie këdäŋ looi rin acïn tiim kɔ̈k ë chestnut thiääk ke yeen lëu bïk ye thɔ̈ɔ̈r.
Darling ee raan ë thëm ë käŋ ye dhɔ̈l ë thëm ë käŋ luɔ̈ɔ̈i bï kä dhal kɔc ya cɔ̈kpiny. Në pɛɛi de dhetem cï bɛ̈n, ke tiim ɣer cï röt tɛkpiny në thöny de tim kɔ̈u, Darling acï dhɛ̈ŋ thiɔ̈ɔ̈ŋ në dhɛ̈ŋ ë dhɛ̈ŋ, cï keek lööm tënë tiim moc ke tim dɛ̈t de chestnut cï piɔ̈ɔ̈c, ku jäl ke lɔ tueŋ. Ee cë thök në thaa tök ku biäk. Acï tim thɔ̈ɔ̈r në riän wïïr cï ɣɔɔc yic. (Ee akutnhom de yïk ë ɣööt cï tiɛ̈m mac ku lëu bï wëu juëc apɛi yök.) Kë cï looi kënë acï bɛ̈n thök. Në ruön bɔ̈ në ye cök, ke Darling acï bɛɛr them. Në ye thaa kënë, ke yen ku mɛnhde aacï thɛ̈ny ë thɛ̈ny thɛ̈ny në chestnuts tɔ̈ në gɔt nhom ku yïkkë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë 80-foot në wiik juëc yiic. Raan nhiaar ɣɛn acï lɔ nhial në thöny de thönyic ku tɔ̈ɔ̈u ë tiim cït tiim cït worm në tim dɛ̈t de chestnut.
Në thök ë ruɔ̈n kënë, ke yïth ke tim de Darling acï pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu. Käk ë thɔ̈ɔ̈r käk aake dït apɛi ku ëke thɔ̈ɔ̈r apɛi agokë ya thɔ̈ɔ̈ŋ ke ye cacti. Kë cï yök acie dït, anɔŋ mïïth cït 100, ku Darling acï kɔ̈k com ku pin ŋɔ̈ɔ̈th. Yeen ku mɛ̈thde aacï Charles Maynard ku William Powell yuɔ̈p aya, kɔc karou ye athööc de tiim në Pakulpiööc de State de New York de Piööc de Piööc ku Roor në Syracuse (Acï thou Chuck ku Bill). Keek acï luɔi de rïthäc de chestnut ë wëu lik jɔɔk thïn ëmɛn. Darling acï keek gäm thök ë thök ku thiëëc kɔc ŋic käŋ lɔn bï kek keek luɔ̈ɔ̈i bïk keek dhuɔ̈k ciëën. Darling acï lueel: “Kënë acït kë dït apɛi.” “Kë tɔ̈ në baŋ ciɛɛm de Amerïka yic ëbɛ̈n.” Ku na yïn ya, ke run lik cï tëëk yiic, ke timde ë rot acï thou.
Thɛɛr ɣɔn cenë kɔc ke Europe bɛ̈n rëër në piny tueeŋ de America yic, ke akököl de roor ke pinynhom acï bɛ̈n jäl apɛi. Ku na yïn ya, ke kë cï Darling lueel acï kɔc juëc yök ëmɛɛn ke ye töŋ de kä lëu bïk kɔc ya cɔk yök dhɔ̈l bï kek akököl bɛɛr ya cɔ̈kpiny – në jɔ̈k de ruön kënë yic, ke akutnhom de kuɔɔny ë pinynhom de Templeton acï Maynard ku Powell bɛ̈n tääu në ajuɛɛr kënë yic, ku ye luɔɔi kënë acï bɛ̈n lëu bï luɔɔi thiin koor cï looi në wëu juëc apɛi ke $3 million ya rac. Ee yenë kë dït apɛi cï gäm thukul de jamya. Rïthäc de kɔc nyic käke piny acï kɔc nyic piny cɔk tïŋ kä bïkë ke looi në kueer yam ku në thɛɛr kɔ̈k ke cïï piath, lɔnadɛ̈ ke cökpiny de pinynhom acïï ye nyuɔɔth bï dhuk tën dom de Eden cï riääk. Ku na yïn ya, ke ka lëu bï ya lueel ke ɣok bï luɔɔi cukku ya lööm: raan ë yïk käŋ kedhiɛ agut cï kä cï röt looi.
Yïth ke Chestnut aye bɛ̈ɛ̈r ku nɔŋ nhïïm thok, ku ka ye tïŋ cït mɛn de thɛ̈m thiik kaa rou ke thɛ̈m ë thɛ̈m cï röt rek në thɛ̈m ciɛɛl de thɛ̈m. Në thök tök, ke yïïth kaa rou aye röt rek në tim. Në thök dɛ̈t, aye thök dït looi, ye lac dhuk piny në bak. Yen kë cïï thɔ̈ɔ̈ŋ kënë ee thɔ̈ɔ̈r në pïu ë pïu ë pïu yiic ku pïu ë pïu yiic në roor yiic, ku thööŋ cie gam de kɔc cath në pïu yiic acï kɔc bɛ̈n cɔk tak nhïïm, ku ye keek cɔk tak cäthden ë pïu yiic ë thɛɛr ë nɔŋ tiim juëc ril apɛi.
Ee athör ku nhomlääu yenë ka lëu buk tiim käkë deetic apath. Lucille Griffin, raan ë mukthuul ë akutnhom de kɔc ë thäät ë thäät ë thäät, acï athör thɛɛr gɔ̈t lɔn nadë ke yïn abï thäät ë thäät tïŋ ke cï dït apɛi agut cï thök ë ruɔ̈n, ë thäät ë thäät ë thäät, ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät”, ku ye kën ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät. Në ruɔ̈n de thök, ke tim abï bɛɛr pɛ̈c, në ye thaa kënë ke nɔŋ pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu. “Wɛ̈t cï thök ë thök ë thök, ɣɛn acï thök ë thök ë thök ë thök ë thök,” acï Thoreau ë pïïr ë thök gɔ̈t në “Walden.” “Në ye ruɔ̈n kënë yic, ee kë ëcï kɔc miɛ̈t puɔ̈ɔ̈th apɛi ba cath në roor cïn thök tɔ̈ në Lincoln në ye thaa kënë yic.”
Cästnüt ë thäät ë thäät. Cït mɛn de tiim ke oak ye acorn tääu piny në run lik yiic, tiim ke chestnut aye mïïth juëc ke nut bɛ̈i në thök de ruɔ̈n ëbɛ̈n. Chestnuts aye lac yök ëya dɛ̈t: yïn alëu ba keek thöl ku cam kë cï thök. (Tëm ba acorn dït ë tannins luɔ̈ɔ̈i-ka duɔ̈në ye looi.) Kɔc ëbɛ̈n aa cam ë thäät: thäät, thäät, thäät, diɛt, raan. Kɔc ke puɔ̈ɔ̈r aye kudhurukken puɔ̈l ku yökkë rïŋ në roŋ yic. Në thɛɛr ke Dhiɛ̈ɛ̈th de Yecu, ke gɔtɔr cï thiäŋ në thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön. Ee yic, keek aacï cuɔ̈ny në mac de bon. “Aye lueel lɔn nadë ke ɣän kɔ̈k, kɔc pur aye wëu juëc yök në ɣɔɔc de thäät yiic awär kä kɔ̈k ke puɔ̈ɔ̈r ëbɛ̈n,” acï William L. Bray, raan tueŋ ë thukul ë Maynard ku Powell jäl luui thïn lueel. Acï gɔ̈t në ruön de 1915. Ee tim de kɔc, ku käjuëc ke kek aye cil në roŋ yic.
Ku ëya dɛ̈t, ee kä juëc bɛ̈i ëya dɛ̈t awär mïïth abac. Tiim ke Chestnut alëu bïk lɔ nhial agut cï 120 mïtïr, ku 50 mïtïr tueŋ acie riääk në thäät ka thäät. Yen ee thööŋ de kɔc ë thɔ̈ɔ̈r. Na cɔk ya kë cie tim puɔth apɛi ku acie tim ril, ka ye lac cil apɛi, ëya dɛ̈t të cï yen bɛɛr cil të cï yen thɔ̈ɔ̈r ku ka cïï thök. Cït mɛn cïn yen riɛl de cäth de gɔtɔr ku käke telepun cï piath waan, Chestnut acï kuɔɔny në yïŋ de cirkat ke America. Tiim ke ɣön ë tɔ̈ɔ̈u, ɣön ë tɔ̈ɔ̈u ku kanithaa cï looi në thön ë thön aŋot ke kɔ̈ɔ̈c; raan ë gɛ̈t athör në ruön de 1915 acï thɔ̈ɔ̈ŋ ke yenë tim cï thɔ̈ɔ̈r apɛi në paan de America.
Në ɣän juëc ke piny ciɛɛm-tiim aye jɔɔk në Mithïthïpi agut cï Maine, ku jɔɔk në wɛ̈ɛ̈r yɔu agut cï Wɛ̈ɛ̈rdït de Mithïthïpi-tiim ëya dɛ̈t aye töŋ de keek. Ku ë Apalac, ë ye tim dït apɛi. Kɔc juëc apɛi aye rëër në kee kuurkë yiic.
Aye thöŋ ke Fusarium wilt aköl tuɔ̈l në New York, yen ee thok thok tënë kɔc juëc ke Amerïka. Në run de 1904, ke tuaany cie lac ŋic acï yök në tim ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë Bronx Zoo. Kɔc ë rïthäc aacï lac yök lɔn ye thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r (cï cɔl Cryphonectria parasitica) acï bɛ̈n në tiim ë Japan cï bɛ̈i bei ë run 1876. (Acï lac naŋ thɛɛr ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r.)
Në ye mɛn ke kɔc ke bɛ̈i juïc acë luel cë man adɛ̈ ke tiim cë thou. Ruön de 1906, William A. Murrill, duööc käm de tiim në New York Botanical acï athör tueŋ de kɔc nyic käŋ bɛ̈n gɔ̈t në kë de tuɛnykë. Muriel acï nyuɔɔth lɔn ye thɔ̈ɔ̈r kënë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë tim ë chestnut, ku thökde ee thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r. Na cï mïïth ku pïu cïï lëu bïk ya jäl nhial ku piny në pïu yiic në pïu yiic, ke këriɛ̈ɛ̈c ëbën tɔ̈ nhial në pïu yiic abï thou.
Kɔc kɔ̈k acïï lëu bïk thɔ̈ɔ̈ŋ-ka acïï kɔc kɔ̈k wïc bïk thɔ̈ɔ̈ŋ-tim cï jäl roŋ yic. Në ruön de 1911, Sober Paragon Chestnut Farm, akut de thukuul de mïth në Pensylvania, acï gam lɔn ye tuaany “apɛi tënë riɔ̈ɔ̈c abac.” Tɛ̈ nɔŋ kɔc ye wël gɔ̈t cïn kë yekë looi në thɛɛr juëc yiic. Dom acï thiöök thok në run 1913. Run kaa rou cï lɔ, Pennsylvania acï akutnhom de tuaany de chestnut cɔɔl, cï puɔ̈l bï wëu kaa US$275,000 (wëu juëc apɛi në ye thaar kën) tääu piny, ku lueel lɔn cï kek lööŋ tääu bïk lööŋ ke tɔŋ kënë gël, agut cï yic bïk tiim ë kɔc ë röt riɔ̈ɔ̈k. Kɔc ŋic tuanytuɛɛny aye lueel lɔn bï tiim ke chestnut kedhiɛ nyaai në mïtïr lik yiic në thɛɛr tueŋ ke tuanytuɛɛny dït yiic agokë mac ya gël. Ku ka cï bɛ̈n yök ke fungus kënë alëu bï jäl në tiim cïn yiic tuany, ku spores ke aye yök në yom, diɛt, käm ku kɔc. Aguiɛɛr acï puɔ̈l.
Në run de 1940, ke ka cïn thök dït cï yök. Në ye akäl käk yiic, ke wëu juëc apɛi ke wëu acï keek nyaai. Cït mɛn cïï fusarium wilt lëu bï pïïr në tiɔpic, mïïth ke thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön, ku mɛ̈c juëc apɛi ke keek aŋot ë ke ŋoot ë ke tɔ̈ në roŋ yic. Ku na yïn ya, ke Fusarium acï yök ke nɔŋ të tɔ̈ yen thïn në tim de oak yic të tɔ̈ yen thïn ke cïn kë dït cï riääk tënë raan tɔ̈ thïn. Tënë, ee lac tɛkpiny tënë thön yam ke chestnut ku gut keek piny, ye lac thök ë thɛɛr ke këc ɣet tën ë thök.
Cirka de tiim acï kä kɔ̈k yök: tim de tim, tim de tim, tim de tim, ku pïu. Tanning, ee cirka dɛ̈t dït ye rot gɛɛi në tiim ke chestnut, acï rot waar në kä ye looi në tiim yiic. Të nɔŋ kɔc juëc ŋɔ̈ŋ ë pur, acïn kë lëu bïk waar: acïn tim dɛ̈t ë thäät ë thäät ë kɔc pur ku läiken ë thäät ë thäät, thäät ë thäät ku thäät juëc ë calories ku protein. Aciëŋ de Chestnut alëu bï lueel ke ye thök de luɔi ë puɔ̈ɔ̈r ë kɔc ke Appalachians ë röt gël, ye kɔc tɔ̈ në ye të kën yic cɔk nɔŋ kë ŋickë bïk lɔc: bïk lɔ në ɣön ë määc yic ka bïk jäl. Raan ŋic käthɛɛr cɔl Donald Davis acï gɔ̈t në ruön de 2005: “Rin ë thon de thön ë thön, pinynhom ëbɛ̈n acï thou, ku jäl ciɛɛŋ ë pïïr ë tɔ̈ në kuur ë Appalachian yic në run juëc cï tëëk yiic. ”
Powell acï dït të mec ke kɔc ke Appalachi ku kɔc ke thök. Wun acë luɔi de Arëëc Aliɛric ku leer të de baaide: Indiana, Florida, Germany, ku wät cuëëc de Maryland. Na cɔk ya tɔ̈ ke cï pïïrde thöl në New York, ke jamde acï bɛ̈n ya jam në yic de Midwest ku jɔl ya jam de yic de kɔc ke South. Aciëëk keen kɔ̈c yiic ku tän kɔ̈c yic de thuɔ̈ɔ̈r aye röt kuɔɔny në kɛmken, ye jeans nyuɔɔth keke alanh de plaid ye tïŋ ke cïn thök. Kë nhiɛɛr yen apɛi ee “wow”.
Powell acï tak bï ya akïm de läi agut cï bï dupiööc puɔ̈ɔ̈c de käke läi ya thɔn ke bï puɔ̈ɔ̈r yam ya looi në tiim cï kek ya cɔ̈kpiny ago käm ya cak ku bïk tuanytuɛɛny ya gël. “Ɣɛn acï tak, wow, acie kë puɔth ba tiim looi bïk röt gël tënë käm, ku yïn acïï lëu ba käk ë thɔ̈ɔ̈r tääu në ke nhïïm?” Acï Pöwël lueel. “Ee yic, pinynhom ëbën acie kë cït kënë ye kuanycök.”
Na wën cenë Powell bɛ̈n në thukulic de Utah në runë 1983, ke ka kën nhom bɛ̈n waar. Ku na yïn ya, ke ka cï bɛ̈n lɔ në ɣön de thëm de käŋ yiic, ku ka ye luui në tuanytuɛɛny lëu bïk käm ya cɔk ril. Thëmden bïk ye tuanytuɛɛny kän ya luɔ̈ɔ̈i akëc bɛ̈n piath apɛi: akëc rot tɛkpiny në tim tökic agut cï tim dɛ̈t peei yetök, ku na yïn ya, ke ka cï bɛ̈n ya tääu në käjuëc ke fungal yiic. Ke kën ŋoot ke këc rot looi, Powell acï puɔ̈u miɛt apɛi në akököl de tim dït cï lööny piny ku gɛ̈t kë bï kɔc nyic käŋ looi në kë de kä rɛc cï kɔc ke looi. Acï luel: “Rin kë rɛɛc ë gël de käŋkuɔ ye cath në pinynhom, ɣok aacï käm ë tuanytuɛɛny bɛ̈i bei në dhöl rac.” “Ɣɛn acï tak: Wow, kën ee kë puɔth. Anɔŋ dhöl bï ɣɛn ye dhuɔ̈k ciëën.”
Powell acie yen raan tueeŋ cï them bï kä cï riääk nyaai. Na wën cï ŋic apuɔth lɔn cï thök ë thök ë America thök, ke USDA acï them bï thök ë thök ë China com, tiim ë thök ë thök ë thök ë thök ë thök, bïk deetic mɛn lëu bï thök ë thök ë America waar. Ku na yïn ya, ke chestnuts aye cil apɛi në biäk de aɣeer, ku ka ye thöŋ ke tiim ë mïïth awär tiim ë mïïth. Keek aake cï keek thɔ̈ɔ̈r në roŋ yic në tiim ke oak ku tiim kɔ̈k dït ke America. Dïtden acï thiöök nhom, wala aye thou ëya. Kɔc ŋic käŋ acïk them aya bïk tiim ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät, ke ŋɔ̈ɔ̈th bïk tim nɔŋ kä puɔth ë thäät kedhiɛ. Kä cï akuma ke looi aacï bɛ̈n riääk ku ka cï bɛ̈n puɔ̈l.
Powell acï thök luɔi në thukul de New York de thukul de pïïr de piny ku pïïr de tiim, të cï yen Chuck Maynard yök thïn, raan ŋic käŋ në thɛɛr ke pïïr yiic cï tiim com në ɣän ke thëm yiic. Në run lik cï tëëk yiic, ke dupiööc acï räl tueeŋ cï kek cɔ̈kpiny në tiim yiic bɛ̈n cak ku juääkë gene yiic agonë ​​tɔbɔ ya gël në käm yiic agonë ​​kek ya nyuɔɔth ke cie bï kek ya ɣaac wei. Maynard (Maynard) acï jɔɔk bï tëët jöt looi, ke wïc tëët thiekiic thiääk ke yeen. Në ye thaa kënë, Darling anɔŋ kɔ̈th kɔ̈k ku kë ril yic: bï thök de America looi.
Në run juëc cï tëëk yiic ke thɛɛr ke puɔ̈ɔ̈r de tiim, kɔc ye pur (ku jɔl ya kɔc ŋic käŋ në yemɛɛn) acï käjuëc wääc yiic ya tëëk në aciëëk wïc kek yiic. Ku na yïn ya, ke genes aye kek liääp në tökic, ku kɔc aye käpath lëu bïk kek ya liääp ya lɔc agokë ya piath apɛi-dït, ku bïk ya yök në mïïth yiic ka bïk tuanytuɛɛny ya gël. Në thɛɛr juëc yiic, ke ka ye kuɛɛt juëc nyaai agonë ​​këdɛ̈ŋ ya looi. Yen ajuɛɛr kënë ee thök ku ka ye kɔc liääp nhïïm amääth. Darling acï thïïc mɛn bï dhöl kënë tim puɔth cït mɛn de pïïrdeen ë roor bɛ̈i. Acï lɛ̈k ɣɛn: “Ɣɛn aye tak lɔn bï ɣok käŋ looi apath.”
Ajuɛɛr de käŋ ee luɔɔi dïït yenë käŋ mac: agut cï na cɔk gene ya bɛ̈nbei në läi kɔ̈k peei yiic, ke ka lëu bï ya lɔc në kë bï ya looi ku bï ya tääu në genome de läi kɔ̈k peei yiic. (Kä pïr nɔŋ genes tënë kä wääc yiic aye kek “cï kek waar yiic.” Në ye akäl käk yiic, ke kɔc nyic käŋ acï dhɔ̈l juëc bɛ̈n ya cak agonë ​​genome de kä pïr cï kek wïc ya cɔ̈kpiny.) Teknologï kënë acï kɔc ya thɔn ke cïn kë cï rot looi wënthɛɛr ku bïk lac ya luui apath. Powell acï gam lɔn ye kën rot tïŋ ke thöŋ apɛi tënë tiim ë America, ye cɔl “tiim cï thiääk ke thök”-riɛl, bäär, ku nɔŋ kä juëc ë mïïth, wïc ë thök ë thök ë thök ë thök: thök ë thök ë thök ë thök.
Ɣɛn gam. Acï lueel: “Ɣok adhil naŋ kɔc ë thëm ë käŋ ë luɔida yic.” “Tënë yïk agut cï yïk kën ee kë ye rot looi yetök.”
Acï Powell ku raan cɔl Maynard thɔ̈ɔ̈ŋ ke lëu bï run kaa thiäär ya nyaai agokë kä ye guöp cɔk ril ya yök, ku bïk teknologï ya cak agokë kek ya juak në kä ye kek gël yiic, ku bïk kek ya cil. “Ɣok aa tɔ̈ ke ɣok ye thɔ̈ɔ̈ŋ,” acï Powell lueel. "Acïn raan nɔŋ genes ye käm gël. Wɔ cï jɔɔk në ɣän lääu yiic."
Darling acï kuɔɔny wïc tënë Akutnhom de Kɔc ke Amɛrika, akutnhom cïn wëu ye looi cï looi në run ke 1980s. Go raan ë bäänyde lɛ̈k yeen lɔn cï yen määr. Aacï röt gam bïk käŋ ya määt yiic ku ka ye rëër ëke tïït në puɔ̈ɔ̈c de käŋ yiic, man cï kɔc ye puɔ̈ɔ̈c de piny jäi apɛi. Ku na yïn ya, ke Darling acï akutnhom deen ye looi yetök bɛ̈n cak ago luɔɔi de tëët de käŋ ya gäm wëu. Aluel Powell man nadɛ̈ ke akut akut acë cök tueeŋ gät tënë Maynard ku Powell në ciin $30,000. (në ruöön de 1990, ke akut de baai acï akut de Darling bɛ̈n cɔ̈kpiny ku gam ke ye akut tueeŋ de baai, ku kɔc kɔ̈k peei aake ŋoot ëke këc puɔ̈th miɛt në puɔ̈ɔ̈c de käŋ yiic.)
Maynard ku Pöwell aa tɔ̈ në luɔi yic. Në ye thaa kënë yic, ke thaarden cïk thɔ̈ɔ̈ŋ acï bɛ̈n ya kë cïï yic. Kë tueŋ ye kɔc gël ee bïk ŋic ye dhöl yïndë yen ye cil në ɣön de thëm yic. Maynard acï them bï yïïth ke tiim ku cil de tiim liääp në adin de lithïk thiɔ̈kic, kueer yenë tiim cil. Acï rot wel ke kën acie yic. Tiim yam acïï lëu bïk mei ku cil ya cak në cells yiic. Maynard acï lueel: “Ɣɛn ee raan ë tɔ̈ në pinynhom ëbɛ̈n në nɔ̈k de tiim ë thäät.” Raan ë rïthäc looi në jamya de Georgia, cɔl Scott Merkle (Scott Merkle) acï Maynard piɔ̈ɔ̈c në tɛ̈n benë tiim ya cil thïn në thɛɛr kɔ̈k bï kek ya cil yiic.
Ba gene path yök-luɔɔi de Powell-acï bɛ̈n ya kë rilic ëyadɛ̈. Acï run juëc bɛ̈n ya tëëk në rïthäc yic në kë de käm ye kɔc nɔ̈k në aguek yiic, ku ka cï ye käm bɛ̈n puɔ̈l në kë cenë kɔc ya diɛɛr në kë cenë tiim nɔŋ aguek ya gam. Acï gene ëya dɛ̈t wïc bï käm gël në tiim yiic, ku yök ke gël de tim anɔŋic kä juëc ke genes (acï käŋ kaa dhetem yök). Ku, në 1997, raan lui kenë yen acï dhuk në amat de kɔc nyic käŋ yic ku gɔ̈t kë cï yök ku kë bï nyuɔɔth. Raan cɔl Powell acï kë cï gɔ̈t cɔl “Kë ye cɔl oxalate oxidase nyuɔɔth në tiim cï kek cak yiic ee käm ku jɔl ya käm ye kek cak ya gël në käm yiic”. Në rïthäc cï looi në tuanytuɛɛny yiic, ke Powell acï ŋic lɔn ye thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r. Powell acï tak lɔn na lëu bï thön ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, ke ka lëu bï rot ya gël. Acï lueel: “Kënë ee ye thaar ë Eureka.”
Acï rot bɛ̈n looi ke tiim juëc aanɔŋ kä ye kek cɔk loi röt në pïu yiic. Në raan ë gɛ̈t ë wël ë jam, Powell acï yök ke nɔŋ kë wääc ke thäät. Mïth ke thukul cï thök në thukul cɔl Linda Polin McGuigan acï teknologï de “dhɛ̈ŋ de käŋ” bɛ̈n looi ago käŋ ya tääu në mïïth yiic, ke ŋɔ̈ɔ̈th lɔn bï kek ya tääu në DNA de mïïth yiic. Gene acï rëër në toŋ yic në thaar koor, ku ka cï bɛ̈n jäl. Akutnhom de kɔc ye rïthäc looi acï ye luɔɔi kënë bɛ̈n puɔ̈l ku leerkë käm man cï dhöl thɛɛr benë DNA de läi kɔ̈k peei ya nyaai ku bïk genes ken ya tääu thïn. Në ciɛɛŋden yic, ke käm thi kor aye genes juak thïn agokë mïïth ke käm ya looi. Dupiööc puɔ̈ɔ̈c de käm acï käm kän bɛ̈n lööm agokë käm wïc kek ya tääu thïn. McGuigan acï ŋïc bɛ̈n yök ago käke rap ya juak në toŋ ke rap yiic. Na cï mïïth ya tääu në adin ye käŋ tïŋ yiic, ke mïïth abï nuur ye mathiäŋ ya bɛ̈ibei, man ye nyuɔɔth ke cï tiɛ̈m në luɔɔiden yic. (Akutnhom acï lac puɔ̈l bï luui në kä ye kɔc nyuɔɔth-acïn raan wïc tim bï ɣɛɛr.) Maynard acï dhöl kënë cɔl “kë puɔth apɛi në pinynhom.”
Në thɛɛr juëc yiic, ke Maynard ku Powell acï dhöl yenë tiim määt yiic yïk, man ye tɔ̈ në ɣööt juëc yiic në run ke 1960s ke ɣön ë rïthäc cï looi në tuup ku pïu, ku jɔl ya ɣön yam ye ɣɛɛr apɛi në thukulic “Kë ye käŋ cɔk lɔ tueŋ apath”. Luɔɔi tueeŋ ee bï toŋ ya kuany ago cil në cells thöŋ yiic (toŋ juëc cï kek cak në Lab yic acie ye luɔɔi kän ye looi, ku na yïn ya, ke ka cïn kë yekë kony bïk kä cï kek cak ya cak) ku bï kek ya tääu në genes ke rap yiic. Reel ke toŋ, cït mɛn de agar, aye kä cït pudding ye bɛ̈i bei në pïu yiic. Na wïc bï meth ya wel bï ya tim, ke kɔc ye rïthäc looi aacï käjuëc ke cil ya juak thïn. Kä juëc ke lithïk cït cube nɔŋ tiim thiik ke chestnut cïn mɛ̈c alëu bï keek tääu në thɛ̈lp nhom në lamp ril apɛi ye mac tääu thïn. Në thök, kɔc nyic käŋ acï mɛ̈c ë mɛ̈c tääu thïn, ku comkë tiimken thɛɛr në thäät cï thiäŋ në tiɔp, ku tɛ̈ɛ̈ukë keek në ɣön ë cil yenë tiim gël në atuɔ̈c. Acïï kɔc ye gäi në kë cenë tiim tɔ̈ në ɣön de thëm yic ya tɔ̈ në dhöl rac yic në bɛ̈i kɔ̈k yiic. Ku na yïn ya, ke kɔc ye rïthäc looi acï kek ya mat kenë tiim roor agokë kä riliic ya cak ku ka ŋoot ëke ye kä lëu bïk kek ya them.
Në ruɔ̈n ke rou wäär cë lɔ, ke Hannah Pilkey man ye mɛnh ë thukul cë thök në thukulic në Lab de Powell ee cë ɣɛn nyuɔ̈th të benë ye luɔi kënë ya luɔ̈i thïn. Acï thɔ̈ɔ̈r ye käm bɛ̈i në adin thiin de lithïk yic puur. Në ye dhöl cï thiöök kënë yic, ke tuanytuɛɛny ke orange aye tïŋ ke cïn kërac ku ka thiääk kenë piath. Athiek yic ba tak lɔn yenë yen kë ye kɔc juëc thou ku riääk.
Giraffe tɔ̈ piny acï kɔ̈ɔ̈c piny, ku gɛ̈t bak de tim thiin koor nɔŋ milimitïïr kaa dhiëc, ku looi käŋ kaadiäk thöŋ ke thëm de thëm, ku tɛ̈ɛ̈u ë thëm de thëm në thëm de thëm. Acï keek thiɔ̈ɔ̈ŋ në kë cï looi në lithïk. Go lueel: “Acït man ë band-aid.” Cï mɛn yenë ye tim cïï lëu bï “gël” ye gël, ka ye ŋɔ̈ɔ̈th lɔn bï tuaany de orange lac thiäi piny tënë të cïnë ye tääu thïn ku bï thökde gɔ̈lpiny në tiim thiik yiic. Acï ɣa nyuɔɔth tiim kɔ̈k nɔŋiic käk ë thäät cï yen keek tɔ̈ɔ̈u wënthɛɛr. Tɛ̈m de tuany ee tɔ̈ në tɔ̈ɔ̈k yic, cïmën de thok thiin ë orange thiääk ke thok thiin.
Në ruöön de 2013 yic, ke raan cɔl Maynard ku raan cɔl Powell acï tiɛ̈mden bɛ̈n lueel në rïthäc cï looi yic: në run kaa 109 cï tëëk yiic ɣɔn cïnë tuanytuɛɛny ke America yök, ke ka cï tiim ye röt gël në röt looi, agut cï na cɔk kek ya nɔ̈k në käjuäc ye kek nɔ̈k. Në riɛ̈ɛ̈u de raan tueŋ ku raan ë gɛ̈m wëu, acï wëu kaa $250,000 tääu thïn, ku kɔc ë rïthäc aacï tiim cɔl në rinke. Yekënë aye cɔl Nhiëër de 58.
Aköl ë thök ë ruɔ̈n ë thök ë ruɔ̈n ë thök ë ruɔ̈n ë thök ë ruɔ̈n ë thök ë thök ë thök ë ruɔ̈n 2018. Kɔc ke 50 aacï röt määt ëtök. Amat kënë ee ye amat de kɔc nyic käŋ ku amat de gɛ̈ɛ̈r de chestnut. Në thök ë ɣön thiin ë amat, ke kɔc ke akutnhom aacï bɛ̈ɛ̈k ke Ziploc ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät. Yen amatë ee ye amat tueŋ në run ke thiɛ̈rrou ku bɛ̈t (28) cë lɔ ke Darling ka Maynard akëc bɛ̈n. Kärɛc ke pialguɔ̈p acï keek cɔk tɔ̈u të mec. “Ɣok acï kën looi ë thɛɛr juëc yiic, ku thää juëc yiic ɣok aacï thök ë jam ë kɔc cï thou,” acï Allen Nichols, bɛ̈ny akut ë kɔc cï thou lueel tënë ɣɛn. Ku na yïn ya, ke piɔ̈u aŋot ke nɔŋ ŋɔ̈th: tim cï looi acï run juëc tëëk në thëm de piath ku luɔɔide yic.
Kɔc ke akutnhom aacï wël juëc ë thööŋ ë tɔ̈ në tim dït ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön ë thön. Pilkey ku mïth kɔ̈k cë thök në thukulic aacï dhöl benë pollen ya määt ku tɔ̈ɔ̈u, dhöl benë chestnuts ya cil në ɣön ë lööŋ yic, ku dhöl benë tiɔp ya thiɔ̈ɔ̈ŋ në tuany ë blight ago pïïr de tiim ya juak. Kɔc nɔŋ nhïïm cashew, kɔc juëc ke kek aye tiimken thɔ̈ɔ̈r ku cilkë keek, acï kɔc dït ŋic käŋ thiëëc.
Bowell acï tääu piny, ke ceŋ kë ye tïŋ ke ye alɛ̈th cïï thöŋ ke akutnhom de ye athöör kënë: alanh de nhom cï tääu në jeans yic. Këdeen nɔŋ nhom tök-luɔɔi de run kaa thiërdiäk cï guiir në kë kɔɔr Herb Darling bï chestnuts dhuɔ̈kciëën-acï lac yök tënë kɔc nyic käŋ, ye lac looi rïthäc në run kaa dhiëc ke wëu, ku jal yaa kä cï bɛ̈n bei thïn cï thɔ̈ɔ̈ŋ aye keek gäm kɔc kɔ̈k bïkë keek ɣaac wei. Don Leopold, raan ë luui kek akut de Powell ë pïïr ku pïïr de tiim, acï lɛ̈k ɣɛn: “Ee raan ë tɔ̈ ke cë nhom tääu piny apɛi ku ë tɔ̈ ke cë lööŋ tääu piny.” "Aye alɛ̈th tääu në alɛ̈th yiic. Acïï kä juëc kɔ̈k ye riɔ̈ɔ̈c. Nawën cï rïthäc lɔ tueŋ, ke kɔc mac thukuldït de New York (SUNY) aacï yeen yuɔ̈p ku thiëckë lööŋ ke timde acän bï thukuldït naŋ kë yök thïn, ku Powell acï jai. Acï lueel naadɛ̈ ke tiim cï keek looi aye cït mɛn de kɔc thɛɛr ke Powell.
Ku ka cï kek bɛ̈n ya tɔ̈ɔ̈k: Na cï käjuëc dhal kek ya tiaam, ke tiim cï kek ya cak në dhɔ̈l juëc yiic alëu bïk naŋ kë dhal kek në yemɛɛn: akuma de US. Në wiik lik cï tëëk yiic, ke raan cɔl Powell acï athöör nɔŋ apäm kaa 3,000 bɛ̈n tuɔɔc tënë akut de puɔ̈ɔ̈r de läi ku tiim ye kek caath në US, man ye mukthuul në kë bï tiim cï kek cak ya gam. Yekënë ee jɔ̈k de ajuɛɛr de gäm de akutnhom: tïŋ ë lööŋ, thiëc wël ke kɔc, loi wël ke pïïr ë pinynhom, thiëc wël ke kɔc bɛɛr ku loi kë bï tak. Luɔɔi kënë alëu bï run juëc ya jɔt. Na cïn kë cï tak, ke luɔi alëu bï bɛ̈n thök. (Thaar tueŋ de wël ke kɔc ëbɛ̈n akëc jäl liep.)
Kɔc ye rïthäc looi acïk tak bïk athör kɔ̈k peei ya gäm akut de Food and Drug Administration agokë piath de mïïth cï kek ya cɔ̈kpiny ya deet apath, ku Akutnhom ye Pinynhom Gël abï kä rɛc ye röt looi në ye tim kënë yic bɛɛr caath në löŋ de Pesticide Law yic, man ye wïc tënë tiim cï kek cɔ̈kpiny kedhiɛ. biölögïl. “Kënë ee kë ril yic apɛi awär pïïr!” raan tök në kɔc yiic acï lueel.
"Awëi." Powell acï gam. “Nyïc käŋ apieth. Ee kɔc rac puɔ̈ɔ̈th.” (Acï bɛ̈n lɛ̈k ɣɛn në thɛɛr kɔ̈k yiic: “Kë ye tïŋ në akuut wääc yiic kadiäk ee kë dït apɛi. Ee yic nɔ̈k në kä yam ke gël de piny.”)
Ku bïk nyuɔɔth lɔn cenë timden piath, ke akut de Powell acï thëm juëc looi. Keek aye pïu ke kiɛ̈c gäm pïu ke kiɛ̈c. Acï dït de fungi puɔth tɔ̈ në tiɔpic them. Ku tɛ̈ɛ̈ukë pïu yiic ku thiëckë tɛ̈den ye kek t. Acïn kë rɛɛc cï rot looi cï tïŋ në kuɛ̈n cï looi yic-në yic, në yic, luɔɔi de mïïth cï kek waar yiic ee piath awär yïïth ke tiim kɔ̈k këc kek waar yiic. Kɔc nyic käŋ acï mïïth tuɔɔc tën Oak Ridge ku ɣän kɔ̈k ke thëm tɔ̈u Tennessee bïkë keek caath, ku ka cïn kë wääc cïk yök keke mïïth cï looi në tiim këcë keek waar yiic.
Kä cï bɛ̈n bei kënë aalë bïk kɔc mac lööŋ cɔk gam. Acïï kɔc ye jam në kë de GMOs jäi bïk puɔ̈th miɛt. John Dougherty, ranwïc cï riɔ̈l tënë Monsanto, acï Powell gäm luɔɔi de jiɛɛm ke cïn wëu ye tääu thïn. Acï kɔc ë thɔ̈ɔ̈r kek cɔl “kɔc ë thɔ̈ɔ̈r.” Në run juëc cï tëëk yiic, ke akuɔ̈tnhïïm ye piny mac aacï kɔc ya jääm gup në kë de cäth de genes në kaam de läi thiääk kenë kek yiic abï naŋ kä rɛc bï kek ya yök, cïmën de bï “super weed” ya cak ago tiim ya tiaam, ka bï genes kɔ̈k peei ya bɛ̈i agokë ya cɔk loi röt në DNA de läi yiic. Aye diɛɛr ëya dɛ̈t naadɛ̈ ke kämpänïïth aye tëët de käke guɔ̈p luɔ̈ɔ̈i bïkë lööŋ yök ku bïkë kä pïr mac.
Në ye mɛn, ke Powell ee jam ye ka kën wëu yök ëya tënë kɔc ke pïïr, ku ka cë thɔ̈ɔ̈ŋ ke gɛ̈më wëu tënë ɣön ë thëm “acïï thɔ̈ɔ̈ŋ.” Ku na yïn ya, ke raan cɔl Brenda Jo McManama, man ye raan juiir akuɔ̈tnhïïm ye cɔl “Akutnhom de Pinynhom de Kɔc ke Baai”, acï wɛ̈t cï mat në ruön de 2010 yic bɛ̈n nyuɔɔth ɣɔn cenë Monsanto akut de Chestnut ku akutdeen cï mat në ye luɔɔi kënë yic cɔl New York bɛ̈n gäm lööŋ kaarou. (Acï Powell lueel lɔnadɛ̈ ke wëu cïke gäm kɔc ke cirka, nɔŋiic Monsanto, aye ciin de 4% de wëuken ke luɔi abɛ̈n.) Acï McManama thɔ̈ɔ̈ŋ lɔnadɛ̈ ke Monsanto (cï yök në Bayer në 2018) ee wïc në thiaan yic bï lööŋ ke gël de käŋ yök në kuɔɔny ye tïŋ ke ye kën bï tim bɛɛr looi në akälciɛ̈ɛ̈n. Projëkt lësëlfës. “Monsan ee kërac ëbɛ̈n,” acï lueel ke cïï yic ril.
Powell ee jam ye patent tɔ̈ në lööŋ ke 2010 yic acï thök, ku në luɛɛl de wël ke timde në athör ke pïïr yiic, ke ka cï yök ke tim acïï lëu bï ya patent. Ku acï tak lɔn cïn yen kë bï kɔc riɔ̈ɔ̈c ëbɛ̈n nyaai. Acï luel, “Ɣɛn aŋic raan bï lueel lɔn yïn ee thɔ̈ɔ̈r ë Monsanto ëya.” “Yeŋö lëu ba looi, acïn kë lëu ba looi.”
Në run kaadhiëc cï tëëk yiic, ke bäny ke akut de American Chestnut acïk bɛ̈n lueel këlä, ke ka cïï lëu bïk kä wïckë kek ya yök në mɛ̈ɛ̈t de käŋ yiic keepɛ̈i, ku ka cï ajuiɛɛr de yïknhial de käŋ bɛ̈n gam në raan cɔl Powell. Kë cï tak kënë acï kɔc kɔ̈k bɛ̈n cɔk cïï röt ye gam. Pɛɛi de Diäk 2019, bɛ̈ny de Akutnhïïm de Massachusetts-Rhode Island, Lois Breault-Melican, acï luɔi puɔ̈l, ke lueel Ajuɛɛr de Löŋ de Pinynhom (Ajuɛɛr de Löŋ de Pinynhom), akutnhom de tëët de kä ye röt looi në Buffalo. Projekt de Löŋ de Pinynhom) teer; monyde Denis Melican eya acë jäl në akutë bääny yic. Dennis acï lɛ̈k ɣɛn lɔnadɛ̈ ke kɔc cï röt thiaak aacï riɔ̈ɔ̈c apɛi në kë lëu bï tiim ke Powell ya nyuɔɔth ke ye “akɔ̈ŋ de Trojan”, man cï dhöl cɔk lääu tënë tiim kɔ̈k ke tajiir bïk ya tääu në dhöl de pïïr de kɔc yiic.
Susan Offutt, raan ŋic käŋ në puɔ̈ɔ̈ric, ee luui ëya ke ye raan tɔ̈ në akut de kɔc ye puɔ̈ɔ̈c në puɔ̈ɔ̈c de käŋ yiic, në akut de tëët yic ku jɔl ya akut de wal yiic, man cï rïthäc looi në puɔ̈ɔ̈c de käŋ yiic në ruöön de 2018 yic. kɔc ye käŋ gël në GMO. “Yeŋö ye kë tɔ̈ thïn ë roor?” acï thiɛ̈c, ke ye nyooth de kë rɛɛc, ajuɛɛr akëc thök. "Ye roor nɔŋ käken ë ke piath? Ye ɣok naŋ lööŋ ke ciɛɛŋ bïk kën ya muk nhïïm të looi ɣok lööŋ ke gël de käŋ?"
Kɔc juëc ŋic käŋ cï ɣɛn jam kek acïn kë thiin koor ye kek riɔ̈ɔ̈c në tiim ke Powell, në kë cenë roor yök ke cï riääk apɛi: thɔ̈ɔ̈r, thɔ̈ɔ̈r, yïknhial, ku thɔ̈ɔ̈r cïn thök de käm ku tuanytuɛɛny ye tiim riɔ̈ɔ̈k. Në ke yiic, ke thök ë thök acï nyuɔɔth ke ye thök ë thök. “Ɣok aa tɔ̈ ke ɣok ye kä yam cï thök ë pïr bɛ̈i bei,” acï Gary Lovett, raan ŋic käŋ ë roor ë thäät yiic lueel. “Kë ye yök në tiim cï kek cɔ̈kpiny yiic ee kë thiin koor.”
Donald Waller man ye raan ŋic käŋ në roor ku cë piac jäl në luɔi yic në jamya de Wisconsin-Madison ee cë lɔ tueŋ. Acï lɛ̈k ɣɛn: "Në baŋ tök, ɣɛn ee kë thiin koor thɔ̈ɔ̈ŋ në kaam de kë rɛɛc ku kë bï yök. Në baŋ dɛ̈t, ɣɛn ee ɣa ŋoot ke ɣɛn ye nhom gɔ̈ɔ̈r në kë rɛɛc." Tim cï looi kënë alëu bï ya kërac tënë roŋ. Në thööŋ, “apäth tɔ̈ piiny në wëu yiic ee tɔ̈ ke cï thiäŋ në ink.” Acï luel lɔnadɛ̈ ke chestnut ye gël bï thök abï thökde tiam në ye roŋ cï thɔ̈ɔ̈r kënë yic. Kɔc awïc ŋɔ̈ɔ̈th. Kɔc akɔɔr kä ye nyuɔɔth. ”
Powell acï bɛ̈n rëër ke cïn kë ye lueel, ku kɔc këc puɔ̈ɔ̈c de tëët de käŋ bɛ̈n looi alëu bïk yen ya liääp. Acï lueel: “Acïn kë yekë nyuɔɔth tënë ɣɛn.” “Acie tɔ̈ në pïïr de kɔc yiic.” Na cï kɔc ë yïk thurumbil path looi ka telepuun path, ke ka cïn raan ye guɛl, ku ka wïc bï ŋic yeŋö ye kërac tënë tiim cï kek cak apath. “Kënë ee kë lëu bï kɔc kuɔny,” acï Powell lueel. “Yeŋö ye yïn lueel lɔn cï ɣok ye kë kënë lëu buk luɔ̈ɔ̈i? Ɣok alë buk thëm de Phillips luɔ̈ɔ̈i, ku acie thëm de thëm ë thëm ë thëm, ku ëya dɛ̈t?"
Në pɛië thiɛ̈ɛ̈r ku tök 2018, ɣɛn acï Powell bɛ̈n cath në thɛɛr ke tɔ̈c yiic në piny ciɛɛm de Syracuse. Acï ŋɔ̈ɔ̈th lɔn bï pïïr tueŋ de thön ë thön ë America dït. Tën acï thiɔ̈k ke cïn raan tɔ̈ thïn, ku yen ee töŋ de ɣän lik wën yenë tiim puɔ̈l bïk cil thïn. Tiim bäär apɛi ke pine ku larch, kë cï bɛ̈n bei në luɔi de rïthäc cï lac puɔ̈l, acï rot tääu piny në baŋ ciɛɛm, mec ke yom tɔ̈u, ye piny gäm kë rɛɛc amääth.
Raan ë rïthäc cɔl Andrew Newhouse tɔ̈ në ɣön ë thëm de Powell acï thök ë luɔi në tim töŋ puɔth apɛi tënë kɔc ŋic käŋ, tim ë roor ë tɔ̈ në baŋ ciɛɛm de Virginia. Tim kënë ee bɛ̈ɛ̈r ë 25 m ku ë cil në ɣön ë thäät cï juiir ë thäät yiic cï gɔ̈lpiny në ɣön ë thäät ë 10 ë bɛ̈ɛ̈r ë deer. Bag de thukul ee cë tääu në thök de thök kɔ̈k ke tim. Newhouse acï lueel lɔnadɛ̈ ke thɛ̈ny tɔ̈ thïn acï dɔm në pïu ke Darling 58 cï kɔc nyic käŋ thiëëc në pɛɛi de dhetem, ku thɛ̈ny tɔ̈ aɣeer acï thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny. Ajuɛɛr ëbɛ̈n atɔ̈ në gël ril yic de Akutnhom de Puɔ̈ɔ̈r de United States; ke këc lööŋ nyaai, ke pollen ka mïïth ke tiim nɔŋic genes cï kek juak thïn në ɣöt thok ka në ɣän ke rïthäc yiic abï kek ya nyaai.
Newhouse acï käke tiim ye keek dhuɔ̈kciëën looi në yïth ke tiim yiic. Ku thɛ̈l ë thɛ̈p, ke thɛ̈p acï riääk ku thɛ̈p acï lööny piny. Newhouse acï lac lɔ në thök dɛ̈t cï tääu në bɛ̈ɛ̈i yiic ku dhuk ë luɔi yic. Powell acï bɛ̈ɛ̈k cï lööny piny määt yiic ku tɛ̈ɛ̈u keek në bɛ̈ɛ̈k dït ke pïu yiic, cït mɛn yenë kä rɛc ke pïr muk.
Ke cï dhuk tëde thëm, Newhouse ku Hannah Pilkey acï bɛ̈k nyaai ku lac bɛ̈i bei në thëm ɣer yic. Aye röt gël bïk cïï thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r, yen ee kë rɛɛc ë luɔi në rïthäc de chestnut. Në thɛɛr cï tëëk yiic, ke ka ye mïïth thiekiic cï kek cɔ̈kpiny kedhiɛ nhiaar. Në ye thaa kënë, ke ka cï bɛ̈n naŋ käjuëc: käjuëc awär 1,000. “Ɣok ëbɛ̈n aa loi diɛ̈ɛ̈r thiik ë miɛt ë puɔ̈u,” acï Pirkey lueel.
Në yekölë ke Powell acï thök ë thök bɛ̈n lɛɛr në maktam de Neil Patterson në ɣön ë lɔ̈ŋ yic. Ee ye kööl de kɔc ke bai (köl de Columbus), ku Patterson, raan ye mukthuul në ESF de kɔc ke bai ku piny, acï dhuk në bak de thukul yic, wën cï yen cäm de kɔc ke bai nyuɔɔth. Mïthke kaa rou ku mɛnh de mɛ̈ɛ̈thke aye pol në kompiöta yic në maktap yic. Kɔc ëbën aacï peel ku camkë nuth. “Keek aŋot ke cë thök ë thök,” acï Powell lueel ke cë puɔ̈u riääk.
Kë cï Powell gäm ee kë nɔŋ kä juëc. Aye kɔ̈th tɛkpiny, ke ŋɔ̈ɔ̈th bï akut de Patterson ya luɔ̈ɔ̈i ago kɔ̈th ya com në ɣän yam yiic, agokë kɔ̈th ya yök në run lik yiic. Acï rot mat ëyadɛ̈ në luɔɔi de jam de kɔc yiic.
Na ɣɔn cenë Patterson luɔ̈ɔ̈i në ESF në ruöön de 2014 yic, ke ka cï bɛ̈n ŋic ke Powell ee käm looi në tiim cï kek cak yiic, man ye tɔ̈ në mïtïr lik yiic të mec kenë paan cɔl Onondaga. Kë ciëën atɔ̈ roŋ ë mïtïr lik piny ciëën ë Syracuse. Acï Patterson tak ke na cï ye luɔɔi kënë tiɛ̈m, ke kä ye tuanytuɛɛny gël abï lɔ piny ku bïk tëëk kenë tiim cï döŋ thïn, ku bïk roor waar yiic man ye kë thiekic apɛi tënë ŋic de Onodaga. Acï wël kɔ̈k peei bɛ̈n piŋ ëyadɛ̈ në kë ye kɔc cɔk diɛɛr në yen, agut cï kɔc kɔ̈k peei në akuɔ̈tnhïïm ke kuɛɛt yiic, agokë kä cï kek cak ya jäi në ɣän kɔ̈k peei yiic. Cïmën de, në ruön de 2015 yic, ke akut de Yurok acï GMO bɛ̈n pëën në baŋ tueeŋ de California në kë cenë kek diɛɛr në kë lëu bï kek ya luɔ̈i mïïthken ku jɔl ya rɛ̈c.
“Ɣɛn acï ŋic lɔn cï kën rot looi tënë ɣook ëtënë; ɣok aa dhil jam ëya,” acï Patterson lɛ̈k ɣɛn. Në amat de 2015 de Akutnhom de Gël de Pinynhom cï looi në ESF, Powell acï jam cï juiir apuɔth tënë kɔc ke baai ke New York. Na wën cï jam thök, ke Patterson acï tak lɔn cï bäny juëc lueel: “Ɣok adhil tiim com!” Nhiëërden acï Pattɛrson bɛ̈n gɔ̈i. Acï lueel: “Ɣɛn akëc thɔ̈ɔ̈ŋ lɔn bï yen rot looi.”
Ku na yïn ya, ke jam cï bɛ̈n looi në thɛɛr kɔ̈k yiic acï bɛ̈n nyuɔɔth ke kɔc lik ke kek aye luɔɔi de tim de chestnut tak apɛi në ciɛɛŋden thɛɛr yic. Kë cï Patterson kuanycök acï lɛ̈k yen lɔnadɛ̈ ke në thaar wën cïnë tɔŋ de kɔc ku riääk de piny rot looi në thaar töŋë, akuma de US acï ajuɛɛr dït de gël de kɔc ku gël de kɔc looi, ku tuaany acï bɛ̈n. Cït man de kä juëc kɔ̈k, ciɛɛŋ de chestnut tɔ̈ në ye të kën acï jäl. Acï raan cɔl Patterson bɛ̈n yök ëyadɛ̈ ke tɛ̈n yenë käŋ tïŋ thïn në puɔ̈ɔ̈c de käŋ yiic ee wuɔ̈ɔ̈c apɛi. Raan ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë Onoda cɔl Alfie Jacques ee thɛ̈ny ë thɛ̈ny looi në thɛ̈ny ë thɛ̈ny ku kony luɔi. Kɔc kɔ̈k aye tak lɔn ye riääk dït apɛi ku këya aye tiim gël.
Patterson acï ɣän käk kaarou deetic. Acï bɛ̈n lueel tënë ɣɛn ëmɛn: “Ee cït man de telepun ku mɛnhdiɛ̈.” Acï nyuoth cë man adɛ̈ ke mɛnhde ee dhuk baai në thukulic nëŋö tuanyë coronavirus. "Aköl tök ɣɛn acï bɛ̈n bei ëbɛ̈n; ba keek cɔk yök keek, keek aa piööc. Aköl dɛ̈t, cït mɛn, buk käŋ nyaai." Ku run ke jam kenë Powell acï thɔ̈ɔ̈ŋde cɔk niɔ̈ɔ̈p. Acïï thɛɛr cï tëëk, acï piöc lɔn nadë ke mïth ke tiim ke Darling kaa 58 acïï bï naŋ kä cï keek bɛ̈i thïn, ku kën ee ye nyuɔɔth lɔn bï tiim thɛɛr ke roor ŋoot ë ke cil në roŋ yic. Patterson ee jam ye kën acï kë dït ë tɔŋ nyaai.
Në thää cenë wuɔk lɔ në pɛië thiɛ̈r ku tök yic, ke ka cë luel cë man adɛ̈ ke kë cë yen cɔk yök ke cë thök në luɔi de GM ee kë cenë Powell ŋic man ye kɔc cë röt mat kenë tim ka tim. “Ɣɛn akuc kë tɔ̈ thïn tënë yen,” acï Patterson lueel ke cë nhom tääu piny. Acï luel lɔn na lëu bï ciɛɛŋ de raan ku chestnut dhuɔ̈kciɛ̈ɛ̈n, ke ka lëu bï tim kënë bɛɛr yök.
Në ye mɛn, ke ka cë luel ye ka nɔŋ ajuɛr benë mïïth cë Powell yiɛ̈n yen ya luɔ̈ɔ̈i agonë ​​mïïth ke thɛ̈th ku miök ya looi. Yen abï käk ë thäät bɛ̈i në piny de Onondaga ku bï kɔc cɔɔl bïk thäätken thɛɛr bɛɛr yök. Acï luel: “Ɣɛn ë ŋɔ̈ɔ̈th këya, acït man ë thiëc yïn mäthdu thɛɛr. Yïn adhil ba lɔ nhial në thurumbil yic të wën cï yïn kɔ̈ɔ̈c thïn thɛɛr.”
Powell acï wëu kaa tiim kaa 3.2 yök tënë Akutnhom de Käke Kɔc ke Pinynhom de Templeton në Pɛɛi tök, bï Powell puɔ̈l bï lɔ tueŋ ke bï akutnhïïm ke lööŋ mac ku bï käke wïc juak thïn tënë käke dhiëëth agut cï yic de cökpiny de piny abɛ̈n. Na cë akuma ye gäm dhöl ë thɛ̈ny, ke Powell ku kɔc ŋic käŋ ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny ë thɛ̈ny. Pollen ku jɔl ya kä kɔ̈k peei tɔ̈ thïn abï kek ya wɛɛc wei në tiim kɔ̈k peei yiic, ku kë bï ya yök tënë chestnuts cï kek ya cɔ̈kpiny abï ya tɔ̈ ke cïï thiääk kenë piny yenë käŋ them thïn. Na ye thɔ̈ɔ̈ŋ ke gene alëu bï ya muk në ɣän ke luɔi yiic ku jɔl ya ɣän ke thëm yiic, ke wɛ̈t kän acie ŋic apath, ku ka bï ya tɛkpiny në roor yiic-kënë ee kë yenë kɔc nyic käŋ wïc ku ka ye kɔc rac puɔ̈ɔ̈th riɔ̈ɔ̈c.
Na cï tim de chestnut lɔ̈ŋ, ke yïn lëu ba tök ɣɔɔc? Ee, acï Newhouse lueel, yen ee ajuɛɛr. Kɔc ë rïthäc aacï keek thiëëc në wik ëbɛ̈n të nɔŋ yen tiim tɔ̈.
Në pinynom cenë Powell, Newhouse ku kɔc lui kenë yen rëër thïn, keka puɔc bë ya yök ke baai ëbɛ̈n atɔ̈ ke cë tiiŋ në timden. Ku na yïn ya, ke gɛ̈ɛ̈r de riäth në dhöl thiin koor tɔ̈ tueŋ në dom de rïthäc yic në gɛɛth ke Syracuse yiic ee kɔc cɔk tak tɛ̈n cenë käjuëc cï röt waar ya looi në pinynhom ku në ciɛɛŋic ɣɔn cenë thön ë America jäl. Dhïr ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät. Ee dhöl ë rëër ë kɔc ëbɛ̈n nɔŋ dhɔ̈l juëc ë cäth, ɣön ë tɔ̈ɔ̈u ë pïu, ku në thɛɛr kɔ̈k ke tiim thiik ë dhuëëŋ cï keek tääu në ɣöt thok tueŋ. . Akutnhom de tiim acïï wïc bï tɔ̈ɔ̈u de tiim bɛɛr looi. Käk puɔ̈ɔ̈r ë pïïr ë rot ë thäät yiic ë thäät yiic acï jäl ëbɛ̈n. Acïn raan ëbɛ̈n ye mïïth ë thäät ku thäät ë thäät ë burrs ril yiic bɛ̈i bei. Kɔc juëc alëu bïk cïï ŋic lɔn cïn yen kë cï riääk në roŋ yic.
Ɣɛn acï kɔ̈ɔ̈c ku ɣɛn acï mïïth ë thäät ë thäät ë Onondaga thäät ë thäät ë tim dït ë thäät ë thäät. Tim acï dɔm në thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r. Ɣɛn lëu ba ɣɔ̈ɔ̈t cï käm looi në pïu yiic tïŋ. Yeen ee jɔk bï jäl në yïthke yiic ku ka lëu bï thou ku lööny piny në run lik yiic. Ku ba bɛ̈n ëtënë ëya ke ɣɛn bɔ̈ baai në Maryland, ɣɛn acï riän wïïr tëëk në tiim juëc cï thou yiic, ke nɔŋ thök ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu.
Në Appalachia, ke akutnhom acï tiim thɔ̈ɔ̈r në ɣän dït ke Bitlahua bïk yök në pïu tɔ̈ piiny. Piɔ̈n de piny de coal ee thöŋ ke piɔ̈u de piny de chestnut thɛɛr. Akutnhom de Ɣothuraliɛ de America acï luui kek akuut cï tiim com në ɣän cï keek puɔ̈l ke pïu ë pïu yiic, ku tiim ë pïu yiic aye cil ëmɛɛn në piny juëc cï riääk në kë cï riääk. Tiim käkë aye biäk de tiim cï ke liääp ë ke cïï käm ye dɔm, ku kaa lëu bïk ya thöŋ kenë tiim yam lëu bïk nïn tök thɔ̈ɔ̈r kenë tiim dït thɛɛr ke roŋ.
Në pɛië dhiëc wäär cë lɔ, ke thök de pïu ë pinynhom acï ɣet në 414.8 në biäk de mïlïön tökic në thaa tueŋ. Cït mɛn de tiim kɔ̈k, ke thëm de pïu cie pïu ke thëm de thëm de America ee thöŋ ke bak de carbon. Kä lik lëu ba ke cil në piny ë thäät yiic alëu bïk carbon ë aliiric lac dɔm awär tim ë thäät ë cil. Ke wɛ̈t kënë tɔ̈ në yïnhom, ke athör cï gɔ̈t në athör yic në ruön wäär cï lɔ acï lueel, “Lɔku buk naŋ dom dɛ̈t de thäät.”