Athör kënë ee biäk de wɛ̈t ë rïthäc “Tɛ̈knologï ë pïïr ë kɔc yiic ku käk ë pïïr ë kɔc yiic (SOC) ë pïïr ë kɔc yiic”. Tïŋ wël cï gɔ̈t kaa 14 kedhiɛ
Kä thiik lik ke pïu ë pïu yiic (PAHs) cït mɛn de pïu ë pïu yiic ku pïu ë pïu yiic (mïïth ë pïu yiic, pïu ë pïu yiic, 1-mïïth ë pïu yiic, 1-mïïth ë pïu yiic, 1-mïïth yiic-N-mïïth yiic, ku kɔ̈k) aye keek luɔ̈ɔ̈i apɛi në ɣän juëc ke cirkat yiic ku ka ye kä ye kɔc nɔ̈k ku kä ye käŋ waar yiic. Kä cï kek cak në kä pïr yiic (SOCs) ka kä pïr kɔ̈k peei aye kek yök ke ye kä ye piny rac apɛi ku ka ye piny rac apɛi tënë pinynhom ku jɔl ya pial ë guöp de kɔc. Tɛ̈n dït de kä ye kɔc ke looi (cït mɛn de pïu ë coal, pïu ë miök, pïu ë riäth ku luɔi de puɔ̈ɔ̈r) ee tɔ̈u ë pïu yiic, thök ku cäth de kee kä tɔ̈u tëdɛ̈t ku kä tɔ̈u tëdɛ̈t. Në thɛɛr kɔ̈k yiic ke dhɔ̈l ke töök/nyaai de kä ye kek tïŋ ku kä ye kek looi, ke teknologï ye käm ku kä ye piny riɔ̈ɔ̈k cïmën de bioremediation, man ye käm thi kor lëu bïk POCs ya riɔ̈ɔ̈k ëbɛ̈n ya luɔ̈ɔ̈i ka bïk kek ya waar yiic agokë ya kä cïï kɔc ye lac nɔ̈k, acï bɛ̈n tuɔ̈l ke ye këpath, ye wëu juëc nyaai ku ye këpath lëu bï ya yök. Käjuëc ke käm aye tɔ̈ në akuɔ̈tnhïïm ke Proteobacteria yiic. kä juëc ke kä ye tɔ̈ në tiɔpic. Puɔ̈ɔ̈c de kä ye röt looi në guöp yic, genomics, ku jɔl ya tɛ̈n yenë käŋ caath thïn ee ɣook kuɔny buk käjuëc ye röt looi ya deetic apath në kee käjuëc käkë yiic, man lëu bï kek ya luɔɔi në dhɔ̈l kɔ̈k peei yiic agonë ​​käŋ ya cɔk lɔ tueŋ apath. Tɛ̈n cenë PAHs ya tɔ̈ në thɛɛr juäc yiic, acï käjuëc ye röt lac riɔ̈ɔ̈k ya cɔk loi röt në tɛ̈n yenë kek geer thïn cïmën de plasmids, transposons, käm ye lac cam, genomic islands, ku jɔl ya käjuëc ye kek määt yiic. Ajuɛɛr de puɔ̈ɔ̈c de kä pïr ku jɔl ya tëët de kä cï kek tek yiic ka akuɔ̈tnhïïm kɔ̈k peei (akutnhom) alëu bïk käjuëc ya cɔk loi röt, bïk lac ya luui apath në kee PAHs käkë yiic në dhɔ̈l bï kek ya luui nëtök. Në ye thëm kënë yic, ɣok aye nhïïm wɛl në dhɔ̈l wääc yiic ke metabolism ku käjuëc, tɛ̈ɛ̈k de käŋ ku käjuëc, ku jɔl ya tɛ̈n yenë käŋ dhuknhïïm/cï röt waar në käm yiic ku jɔl ya käm ye käŋ riɔ̈ɔ̈k yiic. Kän abï wël ke pïïr ya bɛ̈i tënë luɔɔiden ku jɔl ya tɛ̈n benë käŋ ya cɔ̈kpiny agonë ​​käŋ ya cɔ̈kpiny apath.
Yïŋ de käke cirkat (käke miök, puɔ̈ɔ̈r, wal, kä ye tääu në alɛ̈th yiic, kä ye keek tääu në kɔc gup, ku kɔ̈k) acï pïïr de pinynhom cɔk lɔ tueŋ ku pïïr de kɔc cɔk piath. Yïknhial kän acï käjuäc ke kä ye kek cak në kä pïr yiic (SOCs) bɛ̈n looi, man ye kek luɔ̈ɔ̈i agonë ​​käjuëc ya looi. Kä kɔ̈k peei käkë ka SOCs anɔŋiic kä ye pïu cɔk ril yiic (PAHs), wal ye käm nɔ̈k, wal ye tiim nɔ̈k, kä ye lithïk looi, kä ye mac gël, kä ye mac gël, kä ye mac cɔk thök, ku kä juëc kɔ̈k. kä rɛc ye röt looi në kä juëc ke pïr yiic në gɛ̈ɛ̈r de kä ye röt looi në pïïric ku jɔl ya tɛ̈n yenë kɔc röt luɔɔi thïn (Petrie ku kɔc kɔ̈k, 2015; Bernhardt ku kɔc kɔ̈k, 2017; Sarkar ku kɔc kɔ̈k, 2020). Kä juëc ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (cït mɛn ë pïu ë coral, pïu ë pïu ë Arctic/Antarctic, wɛ̈ɛ̈r ë kuur dït, pïu ë pïu dït ë pïu, ku kɔ̈k) (Jones 2010; Beyer ku kɔc kɔ̈k). Kuɛ̈n ë käm ë pinynhom cï piac looi acï nyuɔɔth lɔnadɛ̈ ke tɛ̈ɛ̈u de kä cï looi në käŋ yiic (cït mɛn de kä ye pïu rac) ku kä ye bɛ̈n bei thïn në kä cï looi yiic (tënë piny cï yïk) (cït mɛn de ɣän ke ciɛɛŋ ku kä cï looi në kuur, ajer, tiim ku adit) ee riääkden lac looi (Lidd2011). Kä ye kɔc ke looi aalëu bïk dït ku rac apɛi në thök de kä pïr ku ɣööt në thök de aliir ku thök de piny (Liu et al. 2020). Kä rɛc ke organic käkë aye röt mat kenë pïu tɔ̈u nhial ku tɔ̈ukë në ɣöt thok, ye käŋ cɔk riääk në kä ye tïŋ ku kä ye yök në ke yiic. Tɛ̈ yenë käŋ riääk thïn ee kë ye lac ŋic ke ye kë cïï piath ye rot waar në tɛ̈n yenë käŋ tïŋ thïn ku jɔl ya kä ye röt looi në kä pïr yiic ku yekë tɔ̈ɔ̈uden riɔ̈ɔ̈k (Pochon ku Jaton, në ruöön de 1967). Kä kɔ̈k ke käm thiik (cïmën de käŋ) ke käm käkë alëu bïk tɔ̈c de käm, gël de käŋ ku ciɛɛŋ de kɔc cɔk tɔ̈ piiny (Gadd, 2017; Liu ku kɔc kɔ̈k, 2018). Në baŋ dɛ̈t peei yic, në ɣän kɔ̈k yiic, ke tɔ̈c de käm thiik tɔ̈ në kee käkë yiic acï yök ke ye këpath në kë ye kek biofilms looi ku jɔl ya kä kɔ̈k ye käŋ gël yiic ye tɔ̈c/tïït de käŋ cɔk tɔ̈ piiny (Martino, 2016). Në ye mɛn, ke yïknhial de dhɔ̈l ke gël de käŋ në thɛɛr juëc yiic tënë kä cï keek looi në ajer, adit ku tiim akɔɔr bïk kä thiekiic ke ajuɛɛr tɔ̈ në ye ajuɛɛr kënë yic ya deetic apath. Cï thɔ̈ɔ̈ŋ kenë kä ye röt looi në pinynhom (kä ye röt looi në tiɔpic, mac roor, mac ë kuur, kä ye tiim ku käm), kä ye kɔc ke looi aye kä juëc ke pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (PAHs) ku kä kɔ̈k ke pïu ë pïu ë pïu (OC) bɛ̈i. Kä juëc ke PAHs aye keek luɔ̈ɔ̈i në puɔ̈ɔ̈ric (wël ye käm ku käm nɔ̈k cït mɛn de DDT, atrazine, carbaryl, pentachlorophenol, ku kɔ̈k), cirka (miök cï liääp, miök cï liääp/kä cï riääk, lithïk cï bɛ̈n bei në miök yic, PCBs, lithïïk ye käŋ cɔk lɔ tueŋ, kä ye käŋ cɔk lɔ piny, kä ye käŋ cɔk tɔ̈u në pïu yiic, kä ye käŋ cɔk tɔ̈u në pïu yiic, kä ye käŋ cɔk tɔ̈u në pïu yiic). (kä ye akɔ̈l gël, kä ye käm nɔ̈k, kä ye käm nyaai ku kä ye käm nɔ̈k) ku kä ye thɔ̈ɔ̈r (kä ye käŋ nɔ̈k cït mɛn de 2,4,6-TNT) aye kä lëu bïk pial de pinynhom riɔ̈ɔ̈k (Srogi, 2007; Vamsee-Krishna ku Phale, 2008; Petrie ku kɔ̈k., . Yen athör kënë alëu bï ya juak yic ago ya naŋ kä ye yök në miök yic (miök ë pïu, pïu ë pïu, pïu ë pïu ë pïu), pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, ku pïu ë pïu ë pïu (Amde et al., 2015). Table 1 ee kä juëc ke aromatic rac ku luɔɔiden në ɣän juëc ke cirka yiic gɔ̈t. Në run thiɔ̈kë yiic, aliir ë kɔc ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, ku jɔl ya aliir ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, acï jɔk bïk röt juak (Dvorak et al., 2017). Naa cak tɔ̈u, kä ye kɔc ke looi aye kä ye röt looi wär kä ye röt looi. Në ye mɛn, ɣok acï yök ke ciin de SOCs ee ŋoot ke tɔ̈ në ɣän juëc ke pinynhom yic ku ka cï kek yök ke ye kä ye piny rac ëya ke nɔŋ kä rɛc ye röt looi në biomes yiic (Thiɛ̈ŋ 1). Akutnhïïm ke piny cït mɛn de Akutnhom de Gël de Pinynhom de United States (USEPA) acï kä juëc ke kä rɛc käkë mat thïn në kä keen cï keek tääu tueŋ yiic acän kä keen ye kɔc nɔ̈k, kä ye kɔc nɔ̈k, kä ye kɔc rac nhïïm, ku kä ye kɔc nɔ̈k. Në ye mɛn, lööŋ riliic ke tɔ̈ɔ̈u ku dhɔ̈l lui ke tɔ̈ɔ̈u/nyaai de kä cï riääk në ɣän cï riääk yiic aye wïc. Käjuëc ke luɔɔi yenë käŋ tïŋ ku jɔl ya käm cïmën de pyrolysis, luɔɔi de kä ye kek tääu në mac yic, luɔɔi de aliir, tɔ̈ɔ̈u de käŋ, cuäny de käŋ, ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei acïï piath ku ka ye wëu juëc nyaai ku ka ye kä ye kɔc nɔ̈k, kä ye kɔc nɔ̈k ku ka rilic apɛi bï kek ya looi. Ke ŋic de pinynhom ëbɛ̈n, käm thiik lëu bïk kä rɛc tɔ̈ thïn ku kä tɔ̈ thïn riɔ̈ɔ̈k (cït mɛn de pïu ë pïu yiic, nitro, alkyl ku/wɛ̈lɛ̈/ka methyl) aye kɔc juëc cɔk yök keek (Fennell ku kɔ̈k., 2004; Haritash ku kɔ̈k; ku kɔ̈k, 2020; Luɔɔi de kee käm thi kor käkë keepɛ̈i wala në ciɛɛŋ cï liääp yic (kɔc cï mac) bï kä rɛc ye piny rac nyaai anɔŋ kä puɔth ke piath de piny, wëu, luɔɔi, luɔɔi, ku jɔl ya gël de käŋ. Kɔc ye rïthäc looi aye yök ëyadɛ̈ ke mɛ̈ɛ̈t de käm thiik tɔ̈ në dhɔ̈l ke pïu yiic, ye cɔl ajuɛɛr de pïu yiic (BES), ke ye dhöl ë thööŋ de käm yiic ë pïu yiic/nyaai (Huang et al., 2011). BES teknologï acï kɔc juëc dɔm në kë de luɔi dït, wëu lik, gël de piny, luɔi de tɔ̈c de ɣöt, kä ye pïr yök, ku lëu bï kä thiekiic ke pïïr yök (cïmën, mac, pïu, ku käm) (Pant et al., 2012 , Na20 . Bɛ̈n de käjuäc ke genome ku jɔl ya adit ke omics acï wël yam bɛ̈n ya lueel në tɛ̈n yenë käŋ mac thïn, käm, ku jɔl ya tɛ̈n yenë käm thi kor röt luɔɔi thïn. Na mɛ̈ɛ̈të kee käkë kenë ajuiɛɛr de biology, ke ka cï ŋïnyda bɛ̈n juak në tɛ̈n yenë käŋ kuanycök thïn ku jɔl ya tɛ̈n benë käŋ ya cɔ̈kpiny në käm thi kor yiic (cïmën de, tɛ̈n yenë käŋ röt luɔɔi thïn) agokë käŋ ya cɔk lɔ tueŋ apath. Ago dhɔ̈l piath ke pïïr ya cɔ̈kpiny në luɔɔi de käm thiik tɔ̈ në pinynhom, ɣok awïc buk käm thii kor ya deetic apath, tɛ̈n yenë käŋ röt waar thïn, tɛ̈n yenë käŋ röt luɔɔi thïn, ku jɔl ya tɛ̈n de käm thii kor.
Fig. 1. Të yenë PAHs yök thïn ku dhɔ̈l yenë kek yök thïn në ɣän juëc ke pinynhom yiic ku jɔl ya käjuëc ye biota riɔ̈ɔ̈k. Thäm cï gɔ̈lpiny ee rɔ̈mpiny në kaam de käke läi nyuɔɔth.
Në ye cɛɛth kënë yic, ɣok acï them buk wël cï kek yök në thök de PAHs kɔ̈c yiic cïmën de naphthalene ku jɔl ya naphthalenes cï kek waar në käm juëc cï kek tek yiic ye dhɔ̈l ke metabolism ya thiɔ̈ɔ̈ŋ ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei, enzymes ye tɔ̈ në thök de käŋ yiic, tɛ̈n yenë gene tɔ̈ thïn/kä tɔ̈ thïn ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei, tɛ̈n yenë käŋ dhuknhïïm thïn ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei. Dɛ̈të yic de käke biochemical ku käke molecules abï kɔc kuɔɔny në yök de kä rɔ̈ŋ bïk kek ya muk ku jɔl ya tëët de käke guöp agonë ​​kä ye piny rac ya cɔ̈kpiny. Kän abï kɔc ya kony në dhɔ̈l benëke akuɔ̈tnhïïm ke bacteria ya cak agonë ​​käm ya cɔ̈kpiny apath.
Të tɔ̈u ë kä juëc ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (cït mɛn de lööŋ ke Huckel 4n + 2π ë pïu ë pïu, n = 1, 2, 3, ...) ee kä juëc ë pïu ë pïu ë pïu ë pinynhom cït mɛn aliir, tiɔp, pïu ë pïu, ku piny ku piny). Käk aye naŋ thäm tök de benzene (monocyclic) ka thäm juëc ke benzene (polycyclic) cï kek juiir në thäm, thäm ka thäm cï ke yiic mat ku yekë tɔ̈c nyuɔɔth (tɔ̈c/tɔ̈c) në pinynhom në kë de riɛl dït de röl ku tɔ̈c (tɔ̈c), lëu bï ya guiir në tɔ̈cden ku tɔ̈c de pïu. Na cï pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (-CH3), pïu ë pïu (-COOH), pïu ë pïu (-OH), ka pïu ë pïu (-HSO3) ë pïu yiic, ke ka ye lac tɔ̈ ke cïï rot ye waar, ku ka ye naŋ riɛl dït apɛi tënë käm dït, ku ka ye röt määt në kä pïr yiic (Seo et al., 2009;209; Kä kɔ̈k lik ye naŋ kä thiik ke pïu ë pïu yiic (LMWAHs), cïmën de pïu ë pïu yiic ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei ye kek yök thïn [kä ye pïu yiic tääu në pïu yiic, pïu yiic, pïu yiic, ku jɔl ya pïu yiic, ku jɔl ya pïu yiic, ku jɔl ya kä ye pïu yiic rac në US yiic. kä ye kɔc nɔ̈k, kä ye käŋ waar yiic, ku/wɛ̈lɛ̈/ka kä ye kɔc nɔ̈k (Cerniglia, 1984). Luɔi de ye akut kënë de NM-PAHs në pinynhom yic alëu bï ya tɔ̈ ke ye kë ye käŋ määt yiic në ɣän ke mïïth yiic kedhiɛ, ku kän ee pial ë guöp de kä tɔ̈ në pinynhom riɔ̈ɔ̈k (Binkova ku kɔc kɔ̈k peei, 2000; Srogi, 2007; Quinn ku kɔc kɔ̈k, 2009).
Të yenë PAHs bɛ̈n thïn ku jɔl ya dhɔ̈l yenë kek lɔ thïn në kä pïr yiic, ee rot looi në cäthden yic ku jɔl ya rɔ̈mpiny de käjuëc tɔ̈ në pinynhom cïmën de tiɔp, pïu tɔ̈ piiny, pïu tɔ̈ në tiɔpnhom, mïïth ku jɔl ya aliir (Arey ku Atkinson, në ruöön de 2003 yic). Thura 1 ee rɔ̈mpiny ku tekpiny de kä wääc ke PAHs tɔ̈ piiny nyuɔɔth në ɣän ke läi yiic ku kuɛɛrken ye kek yök thïn tënë biota/raan. PAHs aye keek tääu piny ke ye kën ye aliir rac ku në cäth (drift) de aliir ye bɛ̈n bei në riäth yiic, aliir ye bɛ̈n bei në chirkat yiic (aliir ye bɛ̈n bei në ajer yic, mac ku luɔɔi de coke) ku tɛ̈ɛ̈uden. Kä ye looi në cirkat yiic cït mɛn de luɔɔi de alɛ̈th cï keek looi në kɔc cin, kä ye keek tääu në pïu yiic ku kä ye keek yup; gël de tiim; luɔi de rɛ̈t; käk ë luɔi ë cement; gɛ̈t de wal ke käm; ku luɔɔi de puɔ̈ɔ̈r yenë kee ɣän dït yenë PAHs yök thïn në pinynhom ku pïu yiic (Bamforth ku Tök, 2005; Wick ku kɔc kɔ̈k, 2011). Kuɛ̈n acï nyuɔɔth lɔnadɛ̈ ke tiɔp tɔ̈u në bɛ̈i thii kɔ̈k yiic ku bɛ̈idït yiic, thiääk kenë gɛɛthdït, ku në bɛ̈idït yiic aye lac yök në pïu yiic në kë de aliir ye bɛ̈n bei në ɣän ke mac, ɣön ë rëër, aliir ku cäth dït, ku kä ye yïk (Suman et al.16). (2008) acï nyuɔɔth lɔnadɛ̈ ke PAHs tɔ̈u tiɔp yic thiääk ke cäär tɔ̈u në New Orleans, Löwïana, USA aake dït apɛi cït mɛn de 7189 μg/kg, ku në ɣän lääu yiic, aake ye 2404 μg/kg abac. Cït mɛn de, PAH dït apɛi cït 300 μg/kg acï lueel në ɣän thiääk ke ɣän ke pïu ë ajer në bɛ̈i juëc ke US yiic (Kanaly ku Harayama, 2000; Bamforth ku Tök, 2005). Tiɔp tɔ̈ në bɛ̈idït yiic ke India cïmën de Delhi (Sharma ku kɔc kɔ̈k, 2008), Agra (Dubey ku kɔc kɔ̈k, 2014), Mumbai (Kulkarni ku Venkataraman, 2000) ku Visakhapatnam (Kulkarni ku kɔc kɔ̈k, 2014) acï lueel lɔn nɔŋ yen PAH dïït arëëtic. Kä ye tɔ̈ në tiɔpic aye lac yök në tiɔpic, kä ye tɔ̈ në tiɔpic ku kä ye tɔ̈ në tiɔpic, ku ka ye ya kä ye aliir cɔk tɔ̈ në tiɔpic (Srogi, 2007; Peng ku kɔc kɔ̈k, 2008). Kä dït yenë PAHs yök thïn në ɣän ke pïu yiic aye pïu ë pïu yiic (wïïr ë pïu yiic/wïïr ë pïu yiic ku pïu ë pïu yiic), pïu ë pïu yiic, pïu ë pïu yiic, pïu ë pïu yiic ë pïu yiic, pïu ë pïu yiic ë pïu yiic ku kɔ̈k. (Srogi, 2007). Aye thɔ̈ɔ̈ŋ ke 80% de PAHs tɔ̈ në pïu yiic aye bɛ̈n në pïu yiic, pïu yiic, ku pïu yiic ë pïu yiic (Motelay-Massei ku kɔc kɔ̈k, 2006; Srogi, 2007). Kä juëc ke PAHs tɔ̈u pïu nhïïm wala kä ye bɛ̈n bei tën ɣän yenë kä rɛc tɔ̈ɔ̈u thïn aye lɔ pïu tɔ̈u piiny, ye kën rac apɛi tënë pial de raan ëbɛ̈n në kë yenë ciin de kɔc juëc awär 70% tɔ̈u piny ciɛɛm ku piny ciɛɛm Asia dek pïu tɔ̈u piiny (Duttagupta ku kɔc kɔ̈k, 2019). Kuɛ̈n cï piac looi në Duttagupta ku kɔc kɔ̈k. (2020) de wɛ̈ɛ̈r (32) ku pïu tɔ̈u piiny (235) cï keek caath tën West Bengal, India, acï yök lɔnadɛ̈ ke thööŋ de 53% de kɔc rɛ̈ɛ̈r në bɛ̈idït yiic ku 44% de kɔc rɛ̈ɛ̈r në bɛ̈i thii yiic (kedhie ke kɔc rɛ̈ɛ̈r në bɛ̈i thii kaa 20) aalë bïk yök në kä ye yök në pïu yiic (4.9–10.6 μL). Luɔɔi de piny wääc ku juɛ̈k-juɛ̈k de miɛ̈tbei de pïu tɔ̈u piiny aye keek yök ë ke ye kä ye cäth lɔ nhial mac (kä ye cath) ke kä thiik ke PAHs tɔ̈u piiny. Kä ye bɛ̈n bei në puɔ̈ɔ̈ric, pïu cï bɛ̈n bei në bɛ̈i yiic ku në cirkat yiic, ku pïu cï bɛ̈n bei në pïu yiic/kä cï riääk aacï kek yök ke cï keek riɔ̈ɔ̈k në PAHs në wɛ̈ɛ̈r yɔu ku në pïu tɔ̈ piiny. Deŋ ye bɛ̈n nhial ee PAH rac apɛi. Kä juëc ke PAHs ku käken ë ke bɔ̈ bei thïn (51 në thööŋ) acï keek lueel në wɛ̈ɛ̈r/pïu ë pinynhom ëbɛ̈n, cït mɛn de Wɛ̈ɛ̈r Fraser, Wɛ̈ɛ̈r Louan, Wɛ̈ɛ̈r Denso, Wɛ̈ɛ̈r Missouri, Wɛ̈ɛ̈r Anacostia, Wɛ̈ɛ̈r Ebro, ku Wɛ̈ɛ̈r Delaware (Yunker ku kɔc kɔ̈k, 2002; 2010; Amoako ku kɔc kɔ̈k, 2011; Në pïu cï röt tääu në wɛ̈ɛ̈r yɔu de Ganges yic, ke pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (acï yök në 70% de kä cï keek them) (Duttagupta ku kɔc kɔ̈k, 2019). Ku na yïn ya, ke puɔ̈ɔ̈c cï looi acï yen ya nyuɔɔth ke pïu ke dëk aye pïu juëc ke aliir ku pïu ke PAHs cɔk loi röt (Manoli ku Samara, 1999). PAHs aye röt määt në rap yiic, në nyïn ke tiim yiic ku në tiim yiic ke ye kë ye yök në tiim yiic në tiɔp cï riääk yic, pïu tɔ̈ piiny ku pïu ye bɛ̈n në pïu yiic (Fismes ku kɔc kɔ̈k, 2002). Käjuëc tɔ̈ në pïu yiic cïmën de rɛ̈c, thɔ̈ɔ̈r, thɔ̈ɔ̈r ku thɔ̈ɔ̈r aye naŋ PAHs në cäm de mïïth cï liääp ku pïu ke wɛ̈ɛ̈rdït, ku jɔl ya räl ku dɛ̈l (Mackay ku Fraser, 2000). Kuɛɛr ke thät/luɔɔi cït mɛn de thät, thät, thät, thät, thät ë thät ku thät ë charcoal alëu bïk PAHs juëc ëya dɛ̈t bɛ̈i në mïïth yiic. Kënë ee rot gɛɛi apɛi në kuɛ̈ny de kä ye tääu në pïu yiic, pïu ë pïu ë pïu yiic, dhöl ë thät, dhöl ë pïu ë pïu yiic, pïu ë pïu yiic, pïu ë pïu yiic ku pïu ë pïu yiic (Guillén ku kɔc kɔ̈k, 2000; Gomes ku kɔc kɔ̈k, 2013). Käk ë pïu ë pïu yiic (PAHs) acï keek yök ëya dɛ̈t në pïu yiic në pïu yiic në pïu yiic në pïu yiic në pïu yiic në pïu yiic (0.75–2.1 mg/L) (Girelli ku kɔc kɔ̈k, 2014). Kuɛ̈ny de kee PAHs käkë në mïïth yiic ee tɔ̈ ëya dɛ̈t në thɛɛr ke mïïth yiic, ku kä rɛc keen ye kek yök në mïïth yiic aye thiääk kenë luɔɔi de mïïth, luɔɔi de mïïth, dɔm de käŋ, tɛ̈ɛ̈k de käŋ ku tɛ̈ɛ̈k de käŋ në guɔ̈p yic (Mechini et al., 2011).
Kä rɛc ye röt looi në pïu yiic ku kä rɛc ye röt looi në pïu yiic aacï kek ya ŋic në thɛɛr juëc yiic (Cherniglia, 1984). Kä thiik lik ke pïu yiic (LMW-PAHs) (ka rou agut cï kaadiäk) alëu bïk röt ya rek kenë käjuëc cïmën de DNA, RNA ku jɔl ya mïïth kɔ̈k peei ku ka ye kɔc cɔk tuany në tuanytuɛɛny yiic. Në kë yenë kek lac yök në pïu yiic, ke ka ye kek tek yiic në lipid. Në kɔc yiic, ke pïu ë pïu ë pïu yiic aye PAHs cɔk ye pïu ë pïu yiic, kɔ̈k ke kek aye lac pïu yiic (cïmën de, pïu ë pïu yiic) ku ka lëu bïk pïu ë pïu yiic ya waar yiic bïk ya pïu rac yiic (Marston et al., 2001). Në yekënë nhom, ke kä ye röt waar në PAHs yiic cïmën de quinones, phenols, epoxides, diols, ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei aye naŋ awuɔɔk awär käjuäc ëke dhiëth kek. PAHs kɔ̈k ku jɔl ya käken ye kek cɔk tɔ̈ në ciɛɛl yic alëu bïk käjuëc ke guöp ya riɔ̈ɔ̈kic, ku ka ye cil de guöp riɔ̈ɔ̈k, ku jɔl ya tɛ̈n yenë guöp dhiëëth thïn ku jɔl ya tɛ̈n yenë guöp tïït thïn. Tɛ̈ cenë raan ya rëër në thɛɛr lik yiic ke PAHs tɔ̈ piiny, acï ya lueel ke ye luɔɔi de nhom ku thrombosis në kɔc nɔŋ tuany ë nhom ku ye nhom juak në tuanytuɛɛny ke nhom, nhom, nhom ku jɔl ya tuanytuɛɛny ke nhom (Olsson ku kɔc kɔ̈k, 2010; Diggs ku kɔc kɔ̈k, 2011). Kuɛ̈n cï looi në läi yiic acï nyuɔɔth ëyadɛ̈ ke tɔ̈c de PAH alëu bï naŋ kä rɛc ye röt looi në luɔɔi de dhiëth yic ku dït de meth ku ka lëu bïk ya yök ke nɔŋ tuanytuɛɛny ke nyin, rïŋ ku liver, ku jɔl ya tuanytuɛɛny ke nhom. Käjuëc ke PAH ye röt waar cïmën de diols, epoxides, quinones ku jɔl ya kä ye röt waar yiic (cations) acï kek ya nyuɔɔth ëke ye DNA cɔk loi rot. Kä cï kek tääu thïn aacï kek ya nyuɔɔth ëke ye adit ke DNA ya waar yiic, ku kä cïï röt ye lac tääu thïn alëu bïk DNA ya nyaai (ke ye adenine ku në thɛɛr kɔ̈k yiic ke ye guanine); keek kaarou aye kä rɛc ye röt waar bɛ̈i (Schweigert ku kɔc kɔ̈k në 2001). Ku ëya dɛ̈t, quinones (benzo-/pan-) alëu bïk pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (ROS) cak, ku ye pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (Ewa ku Danuta 2017). Tɛ̈n ë tɔ̈u ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (Diggs et al. 2012). Në kë de thɔ̈ɔ̈rden ye kɔc nɔ̈k, ke tɔ̈ɔ̈u/nyaai de kee PAHs käkë tënë ɣän cï riääk/cï riääk ee kë tueŋ.
Kä juëc ke gup ku dhɔ̈l ke gup aacï keek luɔ̈ɔ̈i bïnë ke PAHs nyaai tënë ɣän/piny cï riääk. Luɔɔi cïmën de cuäny de mac, nyaai de pïu, UV oxidation, tɔ̈ɔ̈u, ku jɔl ya miɛ̈i bei në kä ye kek liääp yiic anɔŋ käjuëc rac, agut cï luɔɔi de kä dhal kɔc, riɛl de luɔɔi, piath de käŋ ku jɔl ya lööŋ, luɔɔi thiin koor, ku jɔl ya wëu juëc ye kek tääu në ye luɔɔi kënë yic. Ku na yïn ya, ke luɔɔi de käm thi kor (ye cɔl bioremediation) ee dhöl dɛ̈t peei lëu bï ya luɔɔi thïn në luɔɔi de käm thi kɔ̈k peei yiic. Të thööŋë yen kenë dhɔ̈l ke gup ku dhɔ̈l ke gup, ke ajuɛɛr kënë ee piny rac, acie kɔc ye nɔ̈k, acie wëu juëc ye nyaai, ku ka cie thök. Bioremediation alëu bï ya looi në ɣän cï riääk yiic (në ɣän tɔ̈ kek thïn) ka në ɣän cï kek guiir yiic (ex situ) ku në ye wɛ̈t kënë yic, ke ka ye yök ke ye dhöl lëu benë käŋ ya cɔ̈kpiny awär dhɔ̈l thɛɛr yenë käŋ tïŋ ku käm (Juhasz ku Naidu, 2000; Andreoni ku Gianfreda, 2007; al Megha,10. 2020; Särkär ku kɔ̈k, 2020).
Dɛ̈të yic de käm thiik ye röt looi në riääk de kä ye piny rac yiic ee naŋ käjuëc ke puɔ̈ɔ̈c de puɔ̈ɔ̈c ku jɔl ya wëu ye kek looi në pïïr de pinynhom yic ku jɔl ya pïïr de pinynhom yic. Aye thɔ̈ɔ̈ŋ ke ye 2.1×1018 grams de aliir (C) aye tɔ̈ɔ̈u në kä cï döŋ piny ku kä cï döŋ piny (cït mɛn, miök, aliir, ku ajer, cït mɛn, kä ye yök në tiɔpic) pinynhom abɛ̈n, ye kë thiekic looi tënë cäth de aliir pinynhom. Ku na yïn ya, ke luɔɔi de cirkat, miɛ̈tbei de jaath, ku jɔl ya kä ye kɔc ke looi aye kä ye aliir tɔ̈ɔ̈u në tiɔpic nyaai, ku yekë kä ye thɔ̈ɔ̈ŋ ke ye 5.5×1015 g ke aliir (ke ye kä ye piny rac) bɛ̈i në aliiric në ruɔ̈ɔ̈nic (Gonzalez-Gaya ku kɔc kɔ̈k, 2019). Kä juëc ke kä ye cɔl carbon aye lɔ piny ku ɣän tɔ̈u wɛ̈ɛ̈r yɔu tën kä cï röt tääu piny, cäth, ku wɛ̈ɛ̈r. Në kë mɛtë thïn, kä ye piny rac apɛi ye bɛ̈nbei tënë jaath, cït mɛn de lithïïk, kä ye piny cɔk tɔ̈u apuɔth ku kä ye piny rac (phthalates ku käken), aye pïu rac apɛi, tiɔp ku kä tɔ̈u pïu yiic ku käke läi, ku ye kä rɛc ke pinynhom cɔk loi rot. Käjuëc ke lithïk thi kor, lithïk thi kor, kä cï döŋ piny ke lithïk ku jɔl ya käken ye kek yök në pïu yiic (PET) acï röt määt në Wɛ̈ɛ̈rdït yic në kaam de America tueeŋ ku piny ciɛɛm de Asia, ku loikë “Kë Dït de Wɛ̈ɛ̈rdït de Wɛ̈ɛ̈rdït yic”, ye pïïr de wɛ̈ɛ̈rdït riɔ̈ɔ̈k (Newell et al., 2020). Kä cï kɔc ŋic käŋ kueen acïk nyuɔɔth lɔn cïn yen kë lëu bï rot looi bï kä cït käkë/kä rɛc cït käkë nyaai në dhöl ë yök ë käŋ wala ë dhöl ë yök ë käŋ. Në ye wɛ̈t kënë yic, ke käm thi kor ye lac luui në kek aye käm lëu bïk käm ya cɔk lɔ në aliir yic, riɛl de kïïm ku jɔl ya kä kɔ̈k peei cïï kɔc ye lac nɔ̈k ye lɔ në ajuiɛɛr de mïïth yiic (H, O, N, S, P, Fe, ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei). Ku na yïn ya, ke tɛ̈n benë piny ya deetic apath ku jɔl ya tɛ̈n yenë piny mac thïn ee kë thiekic apɛi agonë ​​käm ya caath në pinynhom, bï wëu yenëke carbon ya tääu thïn ku jɔl ya kä dhal kɔc në akälciɛ̈ɛ̈n yiic. Në kë wïc yen bï kä cït käkë ya nyaai në pinynhom yic, ke käjuëc ke eco-industries cï röt ya tääu në teknologï yic acï bɛ̈n tuɔ̈l. Në dhöl dɛ̈t, thööŋ de kä cï riääk ke cirkat/kä cï riääk cï keek määt yiic në ɣän ke pïïr yiic (cït mɛn de kä cï riääk tënë dhöl de määl) aye yök ke ye töŋ de kä ye pïïr de baai gël ku kä ye wïc ke yïknhial de käŋ (Close et al., 2012). Ku na yïn ya, ke tɛ̈n yenë käŋ röt waar thïn, enzymatic ku jɔl ya tɛ̈n yenë käŋ riɔ̈ɔ̈kic, ee kë thiekic apɛi agonë ​​kä dhal kɔc ya nyaai ku bï kek ya cɔ̈kpiny.
Në kä juëc ke pïu yiic, ɣok aye nhïïm wɛl tënë PAHs tɔ̈ piiny cït mɛn de pïu ë pïu yiic ku pïu ë pïu yiic cï keek waar yiic. Käk aye kä juëc ke jaath ye yök në miök yic, käk yenë ke alɛ̈th tääu thïn, kä ye kek cam, wal ye käm nɔ̈k (kä ye thɔ̈ɔ̈r ku käm ye thɔ̈ɔ̈r), kä ye pïu thɔ̈ɔ̈r ku kä ye thɔ̈ɔ̈r ku ka ye lac tɛkpiny në ɣän juëc ke pinynhom yiic (Preuss et al., 2003). Kä cï kek lueel në yemɛɛn aye tɔ̈ɔ̈u de pïu tɔ̈ në pïu yiic, pïu tɔ̈ piiny ku tiɔp tɔ̈ piiny, ɣän ke vadose ku pïu tɔ̈ në wɛ̈ɛ̈r yiic nyuɔɔth, ye nyuɔɔth lɔn yenë pïu tɔ̈ në pinynhom yiic (Duttagupta ku kɔc kɔ̈k, 2019, 2020). Table 2 ee käke pïïr, luɔɔi ku kä rɛc ke pial de guɔ̈p de naphthalene ku kä ye bɛ̈n bei thïn mat yiic. Cï thɔ̈ɔ̈ŋ kenë kä kɔ̈k peei nɔŋ thiɛk de PAHs, ke naphthalene ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei ye kek yök thïn aye lac lɔ në pïu yiic, ku ka ye lac lɔ në pïu yiic ku ka ye kek tɛkpiny në ɣän juëc yiic, ku na yïn ya, ke ka ye kek lac luɔ̈ɔ̈i agonë ​​mïïth ya puɔ̈ɔ̈c në tɛ̈n yenë mïïth röt luɔɔi thïn, tɛ̈n yenë mïïth röt luɔɔi thïn në PAHs yiic. Käm juëc apɛi aye lëu bïk pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, ku wël juëc apɛi aa tɔ̈ në dhɔ̈lken ë pïu ë pïu yiic, enzymes ku kä ye kek mac yiic (Mallick ku kɔ̈k, 2011; Phale ku kɔ̈k, 2019, 2020). Në yekënë nhom, ke naphthalene ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei ye kek yök thïn aye kek looi ëke ye kä yenëke piny rac në kë de käjuëc tɔ̈ kenë kek ku jɔl ya käjuëc tɔ̈ kenë kek. Akutnhom de Gël de Pinynhom de US acï thɔ̈ɔ̈ŋ lɔnadɛ̈ ke thööŋ de pïu ë pïu ë 5.19 μg në mïtïr tökic tënë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, ku 7.8 agut cï 46 μg tënë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë 1,000. ku kɔ̈k. 2003). Naphthalene acï yök ke nɔŋ kä juëc-, ɣän-, ku kä ye kɔc nɔ̈k në wëëi yic ku kä ye kɔc nɔ̈k. Cï tɛ̈n cenë ye luɛɛl thïn në puɔ̈ɔ̈c de läi yiic, ke akut de kɔc ye rïthäc looi në tuanytuɛɛny ke Cancer (IARC) acï pïu ke nafthalene bɛ̈n tek yiic ke ye “kë lëu bï ya tuanytuɛɛny ke raan” (Akutnhom de 2B)1. Tɛ̈ yenë naphthalenes cï waar yiic yök thïn, ee rot looi në pïu yiic ka në pïu yiic (në thok), ee rïŋ de puɔ̈u cɔk riääk ku ye rïŋ de puɔ̈u juak në thön ku thön ë thön (Aguiɛɛr de Käm ke Tɔŋ 2). Kä rɛc lëu bïk röt looi aye ya tɔ̈ɔ̈k, tɔ̈ɔ̈k, tɔ̈ɔ̈k de yic, tɔ̈ɔ̈k de nhom, tɔ̈ɔ̈k de nhom, tɔ̈ɔ̈k de nhom, tɔ̈ɔ̈k dït, atuɔ̈c, tɔ̈ɔ̈k de piɔ̈u, ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei. kɔc ku acï nyuɔɔth lɔn ye yen nhom gël bï nhom ya lääu (Smulders ku kɔc kɔ̈k, 2003; Bulen ku Distel, 2011). Ku na yïn ya, ke tɛ̈n yenë käm röt riɔ̈ɔ̈k thïn ya deetic apath, tɛ̈n yenë kek mac thïn, tɛ̈n yenë enzymatic ku jɔl ya tɛ̈n yenë käŋ röt luɔɔi thïn ee kë thiekic apɛi agonë ​​käm ya cɔ̈kpiny në ɣän cï riääk yiic.
Table 2. Wël ë lëk ë käk ë pïïr, luɔi, dhɔ̈l ë yök ku tuanytuɛɛny thiääk ke naphthalene ku kä ë yök thïn.
Në ɣän cï riääk yiic, kä ye pïu rac ku kä ye pïu rac apɛi aye käjuëc ke cellular rac në pinynhom (akutnhom), cïmën de wɛ̈ɛ̈r de pïu në pïu yiic, pïu ye pïu cɔk lɔ në pïu yiic, pïu ye pïu cɔk lɔ në pïu yiic, pïu ye lipid bilayer but, riääk de riɛl ye cath në pïu yiic (electron ye pïu cɔk cath në pïu yiic). (Sïkkëmä ku kɔc kɔ̈k, 1995). Në yekënë nhom, ke kä kɔ̈k ye lac lɔ në pïu yiic cïmën de kä ye lac lɔ në pïu yiic ku jɔl ya kä ye lac lɔ në pïu yiic aye aliir ye lac yök (ROS) looi ku yekë DNA ku jɔl ya mïïth kɔ̈k peei cɔk loi röt (Penning ku jɔl ya mïïth kɔ̈k peei, në ruöön de 1999). Ku na yïn ya, ke käjuëc cït käkë në ecosystem yic ee akuɔ̈tnhïïm ke microbials cɔk loi röt agokë käŋ ya riɔ̈ɔ̈k në ɣän juäc ke pïïr yiic, agut cï bïk ya lööm/cath, bïk röt ya waar në cells yiic, bïk kek ya määt/luɔɔi, ku jɔl ya tɛ̈n benë kek ya tek yiic.
Kë cï wïc në kë de käm cï kek yök në Ribosomal yic (RDP-II) acï yen bɛ̈n nyuɔɔth ke käm kaa 926 aacï kek ya tek thook në wël yiic ka në ciɛɛŋ cï kek ya tääu në pïu yiic. Akutnhom de käm aye naŋ ciin dïït de kɔc ye tɔ̈ në nyin de yic (n = 755), ku jɔl ya käm dït apɛi (52), käm dït apɛi (43), käm dït apɛi (39), käm dït apɛi (10), ku jɔl ya käm këc kek tek yiic (8) (Thoŋ de 2). Kɔc tɔ̈ në nyin de γ-Proteobacteria yic (käm ye lac yök ku käm ye lac yök) acï akuɔ̈tnhïïm cïn yic käm kedhiɛ bɛ̈n thiɔ̈ɔ̈ŋ ku nɔŋkë G+C dït apɛi (54%), ku akuɔ̈tnhïïm nɔŋ G+C dït apɛi (30%) aye akuɔ̈tnhïïm nɔŋ G+C lik. Pseudomonas (ciin dït apɛi, käŋ kaa 338) acï keek lueel ë ke lë bïk naphthalene ku käke methyl riɔ̈ɔ̈k tën kä juëc cï riääk (ajer, miök, miök cï liääp, pïu cï liääp, miök cï lɔ piny, pïu cï riääk, kä cï riääk ku kä cï döŋ piny ku ɣän cï riääk) ëya dɛ̈t, pïu tɔ̈ piiny) (Thöŋ 2). Në yekënë cök, ke puɔ̈ɔ̈c cï looi ku jɔl ya cɛɛth cï looi në kee ɣän kɔ̈k peei käkë yiic acï yen bɛ̈n nyuɔɔth ke käm cï kek cak ke Legionella ku jɔl ya Clostridium aalëu bïk naŋ riɛl bïk käŋ ya riɔ̈ɔ̈k, ku kän ee yen nyuɔɔth ke wïc bï kek ya cil agokë dhɔ̈l yam ya puɔ̈ɔ̈c ku jɔl ya käjuëc ye kek lac looi.
Fig. 2. Käjuëc ke tɛ̈ɛ̈k de käm ku tɛ̈n yenë käm röt tɛkpiny thïn në ɣän cï kek ya yök në pïu yiic ku jɔl ya käjuëc ye kek yök në pïu yiic.
Në käm thi kɔ̈k peei ye pïu riɔ̈ɔ̈k yiic, ke käjuäc ke kek aye pïu rac yiic në naphthalene yic ke yenë kë töŋ yenë pïu yök thïn ku jɔl ya riɛl. Tɛ̈n yenë käŋ röt luɔɔi thïn në tɛ̈n yenë käŋ röt waar thïn acï ya guiir në kë de käm cï kek yök në Pseudomonas sp. (Käŋ: NCIB 9816-4, G7, AK-5, PMD-1 ku CSV86), Käm ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät ë thäät kɔ̈k (ND6 ku AS1) (Mahajan ku kɔc kɔ̈k, 1994; Resnick ku kɔc kɔ̈k, 1994; al., 2003; Sota ku kɔc kɔ̈k, 2006; gɛ̈r ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (12DHNDO), ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu. 2-hydroxychromene-2-carboxylic acid ee kë tueeŋ yenë pïu cɔk tɔ̈ në pïu yiic ku ye pïu cɔk tɔ̈ në dhöl tueeŋ de pïu yiic. NAD+-cït mɛn de pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu. thök ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë 2,3-dïhïdröxïnäpthalïn (Annweiler ku kɔc kɔ̈k, 2000).
Thura 3. Dhöl ë tɔ̈ɔ̈u de pïu ë pïu, pïu ë pïu, pïu ë pïu, ku pïu ë karbaryl. Nambaa cï keek gɔ̈ɔ̈lic aye enzymes ye mukthuul në gɛ̈ɛ̈r de naphthalene ku kä ye bɛ̈n bei thïn bïk ya kä kɔ̈k peei. 1 — näphtälën dïöxïgënäs (NDO); 2, cïs-dïhïdrödïöl dëhïdrögënäsë; 3, 1,2-dïhïdröxïnäpthalën dïöxïgënäs; 4, 2-hïdröxïchrömënë-2-kärböxïlïk äcïd ïsömëräsë; 5, träns-Ö-hïdröxïbënzïlïdënëpïrüvätë hïdrötäsë aldöläsë; 6, sälïcïläldëhïdë dëhïdrögënäsë; 7, sälïcïlätë 1-hïdröxïläsë; 8, kätëköl 2,3-dïöxïgënäs (C23DÖ); 9, 2-hïdröxïmücönätë sëmïäldëhïdë dëhïdrögënäsë; 10, 2-öxöpënt-4-ënöätë hïdrätäsë; 11, 4-hïdröxï-2-öxöpëntänöätë aldöläsë; 12, äcëtäldëhïdë dëhïdrögënäsë; 13, kätëköl-1,2-dïöxïgënäsë (C12DÖ); 14, mükönät cïklöïsömëräsë; 15, mücönöläktönë dëltä-ïsömëräsë; 16, β-këtöädïpätënöläktönë hïdröläsë; 17, β-këtöädïpätë sücïnïl-CöA tränsfëräsë; 18, β-këtöädïpätë-CöA thïöläsë; 19, sücïnïl-KöA: äcëtïl-KöA sücïnïltränsfëräsë; 20, sälïcïlätë 5-hïdröxïläsë; 21 – gëntïsätë 1,2-dïöxïgënäsë (GDO); 22, mälëïlpïrövätë ïsömëräsë; 23, fümärïlpïrüvätë hïdröläsë; 24, mëtïlnäphtälën hïdröxïlës (NDO); 25, hïdröxïmëthïlnäpthälënë dëhïdrögënäsë; 26, näphthäldëhïdë dëhïdrögënäsë; 27, 3-pörmïlsälïcïlïc äcïd öxïdäs; 28, hïdröxïsöpthälätë dëkarböxïläsë; 29, kärbärïl hïdröläsë (CH); 30, 1-näphthöl-2-hïdröxïläsë.
Cï tɛ̈n cenë ye luɛɛl thïn në kä pïr yiic ku jɔl ya tɛ̈n yenë kek cak thïn, ke acid ye bɛ̈nbei thïn ee rot lac waar në dhöl yenë pïu cɔk lɔ tueŋ apath (S1H) ka dhöl yenë pïu cɔk lɔ tueŋ apath (S5H) (Thöŋ de 3). Në kë yenë pïu tɔ̈ ciɛɛl ya tɔ̈ në ciɛɛl de pïu yiic (dhöl tɔ̈ nhial), ke dhɔ̈l yenë pïu tɔ̈ në ciɛɛl yic lɔ në TCA yic aye kek lac cɔl dhɔ̈l tɔ̈ piiny, ku genes aye kek guiir në operon tökic. Aye lac tïŋ ke genes tɔ̈ në dhöl tɔ̈ nhial (nah) ku jɔl ya dhöl tɔ̈ piiny (sal) aye kek mac në käjuëc ye kek mac yiic; në nyooth, NahR ku pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (Phale ku kɔc kɔ̈k, 2019, 2020).
Në yekënë kɔ̈u, ke katekol aye tɛ̈ɛ̈kic në 2-hydroxymuconate semialdehyde në kueer de katekol 2,3-dioxygenase (C23DO) (Yen et al., 1988) ku ka ye lac tɛ̈ɛ̈kic në 2-hydroxymuconate semialdehyde. 2-hïdröxïpënt-2,4-diënöät aye jäl ë pyruvate ku acetaldehïdë në hïdrätës (2-öxöpënt-4-ënöät hïdrätës) ku aldöläsë (4-hïdröxïpënt-2-öxöpëntänätë aldöläthë) ku jäl lɔ në dhöl ciɛɛl de carbon yic (Thoŋ 3). Në dhöl dɛ̈t peei yic, ke katekol ee rot lac tɛk në cis, cis-muconate në dhöl de ortho yic në katekol 1,2-akëër (C12DO). Aye cis,cis-conate waar bï ya 3-oxoadipate, man ye lɔ në dhöl ciɛɛl de carbon yic në luɔɔi de succinyl-CoA ku acetyl-CoA (Nozaki et al., 1968) (Nozaki et al., 1968) (Nozaki et al., 1968) (Nozaki et al., 1968) (Nozaki et al., 1968).
Në kueer de pïu yiic (2,5-dihydroxybenzoate), ke pïu yiic aye tek yiic në pïu yiic (GDO) agokë pïu yiic ya cak. Kän alëu bï ya liääp në pïu yiic ago ya lɔ në pïu yiic ku bï ya lɔ në pïu yiic (Larkin ku Day, në ruöön de 1986 yic). Kuɛ̈ny de dhöl dɛ̈t peei acï ya tïŋ në käm cïn yic kërac ku käm cïn kë tɔ̈ thïn në ɣän ke pïïr yiic ku jɔl ya käm yiic (Morawski ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 1997; Whyte ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 1997). Käm ye cɔl Gram-negative bacteria (Pseudomonas) aye lac luui në salicylic acid, man ye käm cɔk loi rot në käm yic, ku ye kek cɔk lɔ në catechol yic në luɔɔi de salicylate 1-hydroxylase (Gibson ku Subramanian, në ruön de 1984 yic). Në baŋ dɛ̈t peei yic, ke käm ye cɔl Gram-positive bacteria (Rhodococcus) aye käm cɔl kek 5-hydroxylase ya waar yiic agokë ya tɔ̈ në käm yiic, ku käm käkë acïn kë ye kek cɔk tɔ̈ në thɛɛr ke tɔ̈c yiic (Grund et al., 1992) (Thoŋ de 3).
Acï lueel lɔnadɛ̈ ke kä cït mɛn de käm cɔl CSV86, käm tɔ̈u wɛ̈ɛ̈rdït yic NCE312, käm dït ye cam në pïu yiic, käm ye cam në pïu yiic 2322, käm ye cath në pïu yiic, käm ye cam në pïu yiic LP6a, käm ye cam në pïu yiic ku 1975; Cane ku Williams, 1982; Mahajan ku kɔc kɔ̈k, 1994; Dutta ku kɔc kɔ̈k, 1998; Hedlund ku kɔc kɔ̈k, 1999). Në ke yiic, ke 1-mëthylnapthalën ku 2-mëthylnapthalïn aye dhɔ̈l ke pseudomonas sp. CSV86 acï ŋic apɛi në thɛɛr ke pïïr ku pïïr de raan yic (Mahajan ku kɔc kɔ̈k, 1994). 1-Mëthylnäpthalën ee rot waar në dhɔ̈l kaarou yiic. Kë tueeŋ, ke kë ye cɔl aromatic ee rot tääu në pïu yiic (kë cïï lëu bï ya waar në pïu yiic) ago cis-1,2-dihïdröksi-1,2-dihydro-8-mëthylnaphthalene ya looi, man ye lac tääu në pïu yiic ku bï ya lɔ në dhöl ciɛɛl de carbonavage yic. Yen dhöl kënë aye cɔl “dhöl ë yök ë carbon”. Në dhöl de rou de “dhöl yenë käŋ nyaai në pïu yiic”, akut de methyl alëu bï ya tääu në pïu yiic në NDO ago 1-hydroxymethylnaphthalene ya looi, man ye lac tääu në 1-naphthoic acid yic ku bï ya tääu në pïu yiic ke ye kë cï thou. Kuɛ̈n acï nyuɔɔth lɔnadɛ̈ ke CSV86 acïï lëu bï cil në 1- ku 2-naphthoic acid ke ye kën töŋ de carbon ku riɛl, ye dhöl deen yenë käŋ nyaai yök (Mahajan ku kɔc kɔ̈k, 1994; Basu ku kɔc kɔ̈k, 2003). Në 2-mëthylnapthalën yic, akut de methyl ee lɔ në pïu yiic në pïu yiic ago 2-hïdröxïlënäpthalïn looi. Në yekënë kɔ̈u, ke kë cïï rot ye waar de naphthalene ee rot waar në pïu yiic ago dihydrodiol ya looi, man ye rot waar në 4-hydroxymethylcatechol yic në käjuëc ye röt looi yiic ku ye lɔ në dhöl ciɛɛl de carbon yic në dhöl yenë pïu tɛ̈ɛ̈k yiic. Cïmën de, S. paucimobilis 2322 acï lueel ke ye NDO luɔ̈ɔ̈i bï 2-mëthylnaphthalene ya tääu në pïu yiic, man ye lac tääu në pïu yiic ago pïu ë pïu yiic ya cak (Dutta ku kɔc kɔ̈k, 1998).
Naphthoic acids (cï waar/cï waar) aye kä ye käŋ nyaai/kä ye käŋ waar yiic ye röt looi në thɛɛr ke tɔ̈ɔ̈u de kä ye tɔ̈ në pïu yiic, kä ye tɔ̈ në pïu yiic ku jɔl ya kä ye tɔ̈ në pïu yiic ku ka ye kek puɔ̈l në kä cï kek tääu në ciɛɛŋ yic. Acï lueel lɔnadɛ̈ ke tiɔp cï tɛ̈ɛ̈k yic de CSV89 ee 1-naphthoic acid cɔk tɔ̈u ke ye kën ye pïu yök (Phale ku kɔc kɔ̈k, 1995). Mïïth yiic aye röt jɔɔk në tɛ̈ɛ̈u ë pïu yiic në pïu yiic agokë pïu yiic ya cɔk loi röt në pïu yiic agokë pïu yiic ya cɔk loi röt. Kë cï bɛ̈n bei thïn ee rot lac looi bï ya catechol në dhöl de 2-hïdröksi-3-karboksybenzylidenepyruvate, 3-pörmylsalicïlic acïd, 2-hïdröksiïsophthalic acïd ku jɔl ya salicylic acïd ku ka ye lɔ në dhöl ciɛɛl de carbon yic në dhöl yenë käŋ tek yiic (Thöŋ de 3).
Carbaryl ee wal ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r ë thɔ̈ɔ̈r. Mïn ɣɔn cenë piny rot bɛ̈n waar në India në run ke 1970s, ke luɔɔi de kä ye tiɔp cɔk loi rot ku kä ye käm nɔ̈k acï käjuëc ye kek cɔk bɔ̈ bei në puɔ̈ɔ̈r yic bɛ̈n juak (Pingali, 2012; Duttagupta ku kɔc kɔ̈k, 2020). Aye thɔ̈ɔ̈ŋ ke 55% (85,722,000 hectare) de piny ëbɛ̈n ë India aye tɔ̈ɔ̈u në wal ë thɔ̈ɔ̈r. Në run kaa dhiëc cï lɔ (2015–2020), akutnhom de puɔ̈ɔ̈r de India acï thööŋ de 55,000 agut cï 60,000 de käm ë ruɔ̈ɔ̈n ëbɛ̈n luɔ̈ɔ̈i (Akutnhom de Kɔc ke Luɔɔi ku Kɔc ke Puɔ̈ɔ̈r, Akutnhom de Puɔ̈ɔ̈r, Akuma de India, Pɛɛi de Bɛ̈t 2020). Në baŋ tueeŋ ku baŋ ciɛɛl de Gangetic (walaya nɔŋ ciin dïït de kɔc ku ciin de kɔc juëc), luɔɔi de wal në mïïth yiic acï tɛkpiny apɛi, ke wal ke käm yenë kee käm juëc. Carbaryl (1-naphthyl-N-methylcarbamate) ee kë dït apɛi, tɔ̈ ciɛɛl agut cï kë dït apɛi ye käm nɔ̈k ye luɔ̈ɔ̈i në puɔ̈ɔ̈r de India yic në ciin de 100–110 tons. Aye lac ɣaac wei në rin ke tajiir ke Sevin ku ka ye luɔ̈ɔ̈i bï käm (aphids, thɔ̈ɔ̈r mac, thɔ̈ɔ̈r, thɔ̈ɔ̈r, thɔ̈ɔ̈r ku käm juëc kɔ̈k tɔ̈ aɣeer) ye käm juëc rac (ajuɛɛr, soybean, cotton, mïïth ku mïïth ë thäät). Käm thiik kɔ̈k cïmën de käm thii kɔ̈k cïmën de käm cɔl Pseudomonas (NCIB 12042, 12043, C4, C5, C6, C7, Pseudomonas putida XWY-1), Rhodococcus (NCIB 12038), Sphingobacterium spp. (CF06), Burkholderia (C3), Micrococcus ku Arthrobacter alëu bë luɔ̈i ëya bë käm thii kɔ̈k gël. Acë lueel lɔn ye RC100 alë bï carbaryl rac (Larkin ku Day, 1986; Chapalamadugu ku Chaudhry, 1991; Hayatsu ku kɔc kɔ̈k, 1999; Swetha ku Phale, 2005; Trivedi ku kɔc kɔ̈k, 2017). Dhöl yenë carbaryl rot riɔ̈ɔ̈k thïn acï ya puɔ̈ɔ̈c apɛi në käm yiic, käm yiic ku jɔl ya käm yiic në tiɔpic. Käk ë thäät ë C4, C5 ku C6 (Swetha ku Phale, 2005; Trïvëdi ku kɔ̈k, 2016) (Thöŋ 3). Dhöl yenë käŋ röt waar thïn ee rot jɔɔk në tɛ̈ɛ̈k de käŋ në pïu yiic në pïu yiic në pïu yiic (CH) agokë pïu yiic ya cɔk loi röt në 1-naphthol, methylamine ku jɔl ya aliir yiic. 1-naphthol ee rot waar bï ya 1,2-dihydroxynaphthalene në 1-naphthol hydroxylase (1-NH), man ye lac waar në dhöl ciɛɛl de carbon yic në dhöl de salicylate ku gentisate. Käm kɔ̈k ye carbaryl riɔ̈ɔ̈k aacï kek ya lueel ëke ye kek waar yiic agokë ya salicylic acid në tɛ̈n yenë kek tɛ̈ɛ̈k yiic në tɛ̈n yenë kek tɛ̈ɛ̈k yiic (Larkin ku Day, ruön de 1986; Chapalamadugu ku jɔl ya Chaudhry, në ruön de 1991 yic). Cï të ŋic yen thïn, käm ye pïu rac aye pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu.
Käk ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (azo dyes) ë pïu ë pïu (azo dyes) ë pïu ë pïu, pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, ku kä kɔ̈k. 1994). Kɔc tɔ̈ në akut de Pseudomonas yic (kä ye cɔl A3, C22) acï kek ya lueel ëke ye mïïth cɔk lɔ tueŋ në thɛɛr kaarou yiic agokë ya tɔ̈ në akuɔ̈tnhïïm ke sulfonic acid yiic agokë ya tɔ̈ në akuɔ̈tnhïïm ke pïu yiic, man ye kek bɛɛr waar agokë ya 1,2-dihydrodiol. Kë cï bɛ̈n bei thïn ee 1,2-dihïdïdröxïnaphthalene yök në dhöl thɛɛr de naphthalene, cïmën de, dhöl de catechol ka gentisate (Thöŋ de 4). Acï nyuɔɔth ke pïu ë pïu yiic ku pïu ë pïu yiic alëu bïk ya riääk ëbɛ̈n në käm cï kek liääp yiic kenë dhɔ̈l yenë kek lac yök thïn (Nortemann et al., 1986). Acï ya nyuɔɔth ke raan töŋ de akuɔ̈tnhïïm käkë ee pïu ë pïu yiic ya nyaai në pïu yiic në 1,2-dioxygenation, ku pïu ë pïu yiic aye kek tääu në ciɛɛŋ yic ke ye kë cï thou në pïu yiic ku ka ye kek lööm në pïu yiic. Naphthalenedisulfonic acid ee kë thiääk kenë pïu yiic ku ka cie lac riääk ku ka lëu bï ya waar në dhɔ̈l juëc yiic. Kë tueeŋ yenë pïu cɔk tɔ̈ në pïu yiic ee rot looi në thɛɛr yenë pïu yiic tääu në pïu yiic ku jɔl ya akut de sulfonic acid; thök de rou de thök de pïu ee rot looi në thɛɛr ke pïu ke 5-pɛ̈l ë pïu yiic në pïu yiic në pïu yiic në pïu yiic agokë pïu yiic ya cak, man ye lɔ në dhöl de carbon ciɛɛl yic (Brilon ku kɔc kɔ̈k, 1981) (Thöŋ de 4). Kä ye pïu cɔk thök aye pïu ëya dɛ̈t cɔk thök (Brilon ku kɔc kɔ̈k, 1981; Keck ku kɔc kɔ̈k, 2006).
Thura 4. Dhöl ë mëtäbölïk ë dëgrädätïön näphthalënë sülfönät. Nambaa tɔ̈ në thëm yic aye tɔ̈ në thëm de thëm de thëm de thëm de thëm de thëm, thöŋ/thöŋ ke thëm de thëm cï lueel në FIG. 3.
PAHs tɔ̈ piiny (LMW-PAHs) aye röt dhuɔ̈kciëën, aye lac yök në pïu yiic ku ka cie lac thök në pïu yiic, ku ka cïï lëu bïk röt ya riɔ̈ɔ̈k/riääk. Ku na yïn ya, ke käm thiin tɔ̈ në aliiric aye kek lëu bïk aliir ya cɔk lɔ nhial në aliir ye aliir (O2) lööm. Käk ke enzymes käkë aye tɔ̈ në akut de oxidoreductases yic ku ka lëu bïk käjuëc ya looi cïmën de pïu ye kek tääu në pïu yiic (mono- ka rou), ye pïu cɔk tɔ̈ në pïu yiic ku jɔl ya pïu ye kek tek yiic. Kä ye yök në kee käkë yiic aye tɔ̈ në thɛɛr juëc yiic ku ka ye lac yök në dhöl de carbon ciɛɛl yic (Phale et al., 2020). Enzymes tɔ̈ në dhöl yenë käŋ riɔ̈ɔ̈kic acï kek ya lueel ë ke ye röt tääu në käŋ yiic. Luɔɔi de kee enzymes käkë ee tɔ̈ piiny apɛi ka ye lac yök të cenë cells cil në ɣän thii kɔ̈k yiic cïmën de glucose ka acids ke organic. Table 3 ee kä juëc ke enzymes (kä ye aliir cɔk bɔ̈ bei, kä ye aliir cɔk bɔ̈ bei, kä ye aliir cɔk bɔ̈ bei, kä ye aliir cɔk bɔ̈ bei, ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k) ye röt mat në luɔɔi de naphthalene yic ku jɔl ya kä ye kek yök thïn.
Table 3. Käk ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr ë pïïr.
Kuɛ̈n de kä ye röt looi në aliiric (18O2) acï nyuɔɔth lɔnadɛ̈ ke mɛ̈ɛ̈t de kä ye röt looi në O2 yic në kä ye röt looi në pïu yiic ee kë thiekic apɛi bï kä ye röt looi në pïu yiic (Hayaishi ku kɔc kɔ̈k, 1955; Mason ku kɔc kɔ̈k, 1955). Mɛ̈ɛ̈t de aliir töŋ de aliir (O) tënë aliir de molecule (O2) në kä tɔ̈ piiny yiic ee rot jɔɔk në aliir tɔ̈ thïn ka aliir tɔ̈ aɣeer (ye cɔl hydroxylases). Atom dɛ̈t de aliir ee rot dhuɔ̈kciëën në pïu yiic. Kä ye aliir cɔk bɔ̈ bei në aliiric aye flavin cuɔtpiny kenë NADH ka NADPH, ku në aliir yic ee flavin cuɔtpiny në kë tɔ̈ piiny. Të tɔ̈u hydroxylation thïn ee kä juëc bɛ̈i në luɔɔi de käŋ yiic. Cïmën de, pïu ë pïu yiic 1-hïdröxylëth ë pïu yiic në ɣän ke C1 yiic, ku ye catechol looi. Në baŋ dɛ̈t peei yic, ke käjuëc ke 5-hydroxylase (ye naŋ kä ye kek tääu në pïu yiic, kä ye pïu cɔk ril yiic, ku jɔl ya käjuëc ye pïu cɔk ril yiic) aye pïu yiic cɔk tɔ̈ në ɣän ke C5 yiic, ku ye pïu yiic cɔk loi röt (Yamamoto et al., 1965).
Kä ye pïu yök në pïu yiic aye atom ke O2 kaarou mat në pïu yiic. Cï tɛ̈n cenë ye luɛɛl thïn, ke ka ye kek tek yiic në kä ye aliir cɔk bɔ̈ bei në pïu yiic ku jɔl ya kä ye aliir cɔk bɔ̈ bei në pïu yiic. Riŋ ë pïu ë pïu yiic ee pïu ë pïu yiic waar yiic bïk ya pïu ë pïu yiic (cïmën de, pïu ë pïu yiic) ku ka ye kek tɛkpiny apɛi në käm yiic. Agut cï yemɛɛn, acï ya nyuɔɔth ke kä pïr nɔŋiic pïu ye aliir cɔk bɔ̈ bei në pïu yiic aye cil në ɣän juëc yiic, ku kee käm käkë aye kek tek yiic në NDO (naphthalene), aliir ye aliir cɔk bɔ̈ bei në aliiric yic (TDO, aliir ye aliir cɔk bɔ̈ bei në aliiric yic), ku jɔl ya aliir ye aliir cɔk bɔ̈ bei në pïu yiic (BPDO, biphenyl). NDO ku BPDO kedhiɛ aalëu bïk käŋ ya cɔk lɔ tueŋ apath ku bïk ya tɔ̈ në baŋ ciɛɛm de pïu yiic në käjuëc ye röt looi në pïu yiic (tölïn, nitrotoluene, xylene, ethylbenzene, naphthalene, biphenyl, fluorene, indol, methylnaphthalene, naphthalene, acëtöpënön, ku kɔ̈k) (Böyd ku Shëldräkë, 1998; Pälë ku kɔ̈k, 2020). NDO ee ajuɛɛr nɔŋic kä juëc ye naŋ kä ye pïu cɔk ril yiic, kä ye pïu cɔk ril yiic, ku jɔl ya kä ye pïu cɔk ril yiic (Gibson ku Subramanian, 1984; Resnick ku kɔc kɔ̈k, 1996). Kë ye käŋ cɔk loi röt në NDO yic anɔŋic kë dït cɔl α ku kë thiin koor cɔl β cï juiir në α3β3 yic. NDO ee tɔ̈ në akut dïït de pïu yiic ku α-ciɛɛŋde anɔŋic ɣän ke Rieske [2Fe-2S] ku adit cie pïu yiic, ye pïu tɔ̈ piiny ke NDO nyuɔɔth (Parales ku kɔc kɔ̈k, 1998). Në ye luɔɔi kënë yic, ke mɛ̈c kaarou ye kek cɔk lɔ piny në pyridine nucleotide yic aye kek lɛɛr në Fe(II) ion yic në ɣän tɔ̈ kek thïn yiic në dhöl yenë käŋ dhuɔ̈kciɛ̈ɛ̈n, ku jɔl ya ɣän ke Rieske. Kë ye thöŋ ke thök ee aliir de aliir cɔk loi rot, man yenë kë wïc bï ya looi në aliir yic (Ferraro ku kɔc kɔ̈k, 2005). Agut cï yemɛɛn, ke NDOs lik kek acï kek ya juiir ku ka cï kek ya ŋic apath në käjuëc wääc yiic ku jɔl ya tɛ̈n yenë käŋ mac thïn në dhɔ̈l yenëke naphthalene rac yiic, acï kek ya puɔ̈ɔ̈c në wël juëc yiic (Resnick ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, 1996; Parales ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, 1998; Kä ye aliir cɔk tek yiic (kä ye aliir yiic tek yiic ku kä ye aliir yiic tek yiic) aye luui në kä ye aliir yiic tek yiic. Cïmën de, kën ye aliir cɔk tek yic ee kën ye aliir cɔk tɔ̈ në rïŋ yic, ku kën ye aliir yic tek yic ee kën ye aliir yic tek yiic (Kojima ku kɔc kɔ̈k, 1961; Nozaki ku kɔc kɔ̈k, 1968). Ku ëya dɛ̈t, anɔŋ kä juëc ke pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, alcohols ku aldehydes ku luui NAD+/NADP+ ke ye pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, ë ke ye kä thiekiic ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (Gibson and Subramanian, Sha99;91;9). cɔ̈k., 2020).
Enzymes cïmën de hydrolases (esterases, amidases) kek aye akut de rou de kä thiekiic ke enzymes ye pïu tek yiic ku bïk käjuëc tɔ̈ thïn ya nyuɔɔth. Carbaryl ë pïu ë pïu yiic ku pïu kɔ̈k ë pïu yiic aye keek yök ke ye biäk de pïu yiic (käm ë pïu yiic) në kɔc ke Gram-negative käm yiic (Kamini ku kɔc kɔ̈k, 2018). Carbaryl anɔŋ kä ye röt rek ke amide ku ester; ku na yïn ya, ke ka lëu bï ya tääu në pïu yiic në pïu yiic ago 1-naphthol ya looi. Carbaryl tɔ̈ në rïzobium rïzobium yic AC10023 ku jɔl ya Arthrobacter RC100 acï kek ya lueel ëke ye luui ëke ye käm ye cɔl esterase ku amidase, në tök. Carbaryl tɔ̈ në käm yiic cɔl RC100 ee luui ëyadɛ̈ ke ye kë ye cɔl amidase. RC100 acï nyuɔɔth ke ye käŋ kaaŋuan ye käm nɔ̈k cïmën de käm, käm, käm ku XMC (Hayaatsu ku kɔc kɔ̈k, 2001). Acï lueel ke CH tɔ̈ në tuanytuɛɛny yiic. C5pp alëu bï luui në karbarïl (100% ë luɔi) ku 1-näpthïl ë thäät (36% ë luɔi), ku acie 1-napthïl ë thäät, ye nyuɔɔth lɔn yen ee ësterase (Trivedi ku kɔc kɔ̈k, 2016).
Puɔ̈ɔ̈c de kä ye kek looi në käm yiic, tɛ̈n yenë käŋ mac thïn, ku jɔl ya tɛ̈n yenë käŋ caath thïn, acïk ya nyuɔɔth ke kä ye kek cam në pïu yiic aye naŋ käŋ kaarou ye käŋ mac yiic ka “operons”: nah (“dhöl ye lɔ nhial”, ye pïu cɔk lɔ nhial në pïu yiic) ku jɔl ya sal (“dhöl ye pïu lɔ piny”, ye pïu cɔk lɔ piny në acid yic). Acid de Salicylic ku kä thöŋ kenë yen alëu bïk ya luui ëke ye kä ye kɔc cɔk yök röt (Shamsuzzaman ku Barnsley, në ruöön de 1974 yic). Na nɔŋ glucose ka pïu ë pïu yiic, ke operon ee rot gël. Thura 5 ee akutnhom de käke dhiëëth ëbɛ̈n nyuɔɔth (në tän de operon). Käjuëc cï kek cɔ̈kpiny ke wääc/kä ke nah genes (ndo/pah/dox) acï kek kiɛ̈ɛ̈t ku yökkë ke nɔŋ käjuëc thöŋ kenë röt (90%) në käjuëc ke Pseudomonas yiic (Abbasian ku kɔc kɔ̈k peei, 2016). Genes ke naphthalene ye lɔ nhial në pïu yiic aake cï kek ya juiir në dhöl cï kek mat yiic cïmën cenë ye nyuɔɔth në thura de 5A yic. Gene dɛ̈t peei cɔl nahQ, acï bɛ̈n lueel ëyadɛ̈ ke ye tɔ̈ në luɔɔi de mïïth yiic ku ka ye lac tɔ̈ në kaam de nahC kenë nahE, ku luɔɔiden acï bɛ̈n ya ŋoot ke këc ŋic apath. Cïmën de, gene de nahY, man ye mukthuul në luɔɔi de pïu yiic, acï yök në thök de nah operon yic në kɔc kɔ̈k yiic. Në Ralstonia sp., ke U2 ë tɔ̈ në kaam de nahAa ku nahAb ku ka këc aciëëk ke luɔɔi de naphthalene riɔ̈ɔ̈k (Zylstra ku kɔc kɔ̈k, në ruöön de 1997).
Thura 5. Akutnhom de gɛ̈th ku wuɔ̈ɔ̈c cï tïŋ në thɛɛr ke thök de naphthalene në käm yiic; (A) Dhöl ë pïu ë nhom nhial, ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu; (B) Dhöl ë pïu tɔ̈ piiny, pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu; (C) acïd de pïu në pïu yiic në dhöl de carbon ciɛɛl yic.
“Dhöl tɔ̈ piiny” (operon de sal) ee yic naŋ kë ye cɔl nahGTHINLMOKJ ku ye kë ye cɔl pyruvate ku acetaldehyde waar në dhöl yenë käŋ tek yiic. Aciëŋ de nahG (ye pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu) acï yök ke cï tɔ̈ɔ̈u në thök de operon (Thiɛ̈ŋ 5B). Cï thɔ̈ɔ̈ŋ kenë kä kɔ̈k ye pïu rac, në P. putida CSV86 yic ke nah ku sal aye röt mat ku ka thiääk apɛi (cïmën de 7.5 kb). Në käm kɔ̈k yiic cïmën de Ralstonia sp. U2, CJ2, ku P. putida AK5, pïu aye keek waar yiic ke ye kë ye cam në pïu yiic në kueer de pïu yiic (në kueer de sgp/nag operon). Kä cï kek tääu në gene yiic aye kek nyuɔɔth në dhöl cɔl nagAaGHAbAcAdBFCQEDJI, man yenë nagR (ye LysR gël) tɔ̈ në baŋ nhial (Thoŋ de 5C).
Carbaryl ee lɔ në ciɛɛl de carbon yic në luɔɔi de 1-naphthol, 1,2-dihydroxynaphthalene, salicylic acid, ku jɔl ya acidic (Thoŋ de 3). Cï tɛ̈n cenë ye luɛɛl thïn në puɔ̈ɔ̈c de kä ye röt looi yiic, ke ka cï bɛ̈n lueel ke bï dhöl kënë ya tek yic në “ciɛɛŋ tɔ̈ nhial” (bï pïu tɔ̈ nhial ya waar yiic), “ciɛɛl” (bï pïu tɔ̈ në ciɛɛl yic ya waar), ku jɔl ya “ciɛɛŋ tɔ̈ piiny” (bï pïu tɔ̈ në ciɛɛl yic ya waar në dhɔ̈l ciɛɛl yiic) (Singh et al., 2). Cɛɛth cï looi në C5pp yic (supercontig A, 76.3 kb) acï yen bɛ̈n nyuɔɔth ke mcbACBDEF ee rot mat në gɛ̈ɛ̈r de käm yiic në kë yenë käŋ waar yiic, ku jɔl ya mcbIJKL në wɛ̈ɛ̈rë yic de käm yiic agokë ya tɔ̈ në ciɛɛl yic, ku jɔl ya mcbOQP në käm yiic. pïrüvätë, trïvëdï ku al., 2016) (Thïër 6).
Acï lueel lɔnadɛ̈ ke kä ye pïu yök në pïu yiic (cïmën de pïu ë pïu yiic ku pïu ë pïu yiic) alëu bïk ya tɔ̈ në kä thöŋ kenë kek yiic ku ka ye kek gël në kä thii kɔ̈k yiic cïmën de glucose ka pïu ë pïu yiic (Shingler, 2003; Phale et al., 2029). Në dhɔ̈l juëc yiic ke mɛ̈c ku kä ye kek yök thïn, ke lööŋ ke mɛ̈c ku carbaryl acï kek ya puɔ̈ɔ̈c në dhɔ̈l kɔ̈k yiic. Në kë de naphthalene, ke genes tɔ̈ në baŋ nhial ku baŋ piny aye kek mac në NahR, man ye cɔl LysR ye käŋ cɔk loi röt apath. Aye wïc bï ya tɔ̈ në thɛɛr ke nah yiic në thɛɛr ke tɔ̈c yiic ku bï ya tɔ̈ në thɛɛr juëc yiic (Yen ku Gunsalus, në ruöön de 1982). Në yekënë cök, ke puɔ̈ɔ̈c cï looi acï ya nyuɔɔth ke kä ye käŋ määt yiic (IHF) ku jɔl ya XylR (kë ye käŋ gɔ̈t në sigma 54 yic) aye ya kä thiekiic ëyadɛ̈ në tɛ̈n yenë käŋ gɔ̈t thïn në thɛɛr ke tɔ̈c yiic (Ramos ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 1997). Kuɛ̈n acï nyuɔɔth lɔn ye käk ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu, cɔl pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (Basu et al., 2006). Kuɛ̈n acï nyuɔɔth lɔn ye enzymes ë dhöl ë liep ë pïu ë pïu yiic, cɔl pïu ë pïu yiic 1,2-dioxygenase, ë pïu yiic ë pïu yiic ë pïu yiic (Parsek ku kɔc kɔ̈k, 1994; Tover ku kɔc kɔ̈k, 2001).
Në akut de C5pp yic, ke käŋ kaadhiëc ke mcbG, mcbH, mcbN, mcbR ku jɔl ya mcbS, aye kä ye käŋ mac në akut de LysR/TetR yic ye mukthuul në tɔ̈ɔ̈u de käŋ yiic. Aciëŋ thöŋ ke mcbG acï yök ke thiääk kenë LysR-nuɔɔr de PhnS (58% de amino acid ŋic) ye tɔ̈ në tɛ̈ɛ̈k de kä ye röt waar yiic në Burkholderia RP00725 (Trivedi ku kɔc kɔ̈k, 2016). Aciëŋ de mcbH acï yök ke tɔ̈ në dhöl ciɛɛl yic (gɛ̈r de pïu yiic në pïu yiic) ku ka ye tɔ̈ në akutnhom de LysR-cït de pïu yiic në pïu yiic në Pseudomonas ku Burkholderia. Kɔc ke paan kën acï kek lueel ë ke ŋic salicylic acid ke ye kë ye käŋ cɔk riääk. Në baŋ dɛ̈t peei yic, ke genes kaadiäk, mcbN, mcbR ku jɔl ya mcbS, ye ya kä ke LysR ku jɔl ya TetR, ku ka cï kek ya yök në dhöl yenë käŋ gɔ̈t yiic.
Në prokaryotes yiic, ke tɛ̈n yenë gene cath thïn (yök, wɛ̈ɛ̈r, ka gɛ̈ɛ̈r) në plasmids yiic, kä ye kek waar yiic, kä ye kek cath në ɣän kɔ̈k peei yiic, ku jɔl ya käjuëc ye kek määt yiic (ICE) kek aye käjuëc ye käm cɔk loi röt, ku ye luɔɔiden cɔk määr. Ee käm puɔ̈l bïk röt lac ya cɔ̈kpiny në ɣän wääc yiic, ku yekë käpath lëu bïk kek ya cɔk ŋic röt ya cɔk lɔ tueŋ apath, cïmën de riääk de käm ye kek miök arëët. Kä ye röt waar në mïïth yiic aye lac yök në tɛ̈ɛ̈k de kä ye röt looi yiic, ku jɔl ya tɛ̈n yenë kek mac thïn, ku jɔl ya käjuëc ke enzyme yiic, man ye käjuëc ke mïïth cɔk riääk (Nojiri ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, 2004; Phale ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, 2019, 2020). Kä ye kek yök në thɛɛr juëc yiic cïmën de plasmids (kä ye röt mat ku kä cïï röt ye mat), kä ye röt waar, genomes, ICEs, ku jɔl ya käjuëc ke käm cï kek mat yiic (Thöŋ de 5). Në Pseudomonas G7 yic, ke nah ku sal operons ke plasmid NAH7 aye kek gɔ̈t në dhöl töŋ kënë yic ku ka ye biäk de kä cï riääk ye wïc bï kek ya tääu në Tn4653 yic agokë röt ya määt (Sota ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 2006). Në kuat Pseudomonas yic cɔl NCIB9816-4, gene acï yök në pDTG1 yic ke ye operons kaarou (ye thɔ̈ɔ̈ŋ ke ye 15 kb të wääc) cï kek gɔ̈t në kuɛɛr wääc yiic (Dennis ku Zylstra, në ruöön de 2004 yic). Në akut de Pseudomonas putida yic cɔl AK5, ke pAK5 ee käm ye pïu cɔk riääk në dhöl yenë pïu cɔk riääk (Izmalkova ku kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 2013 yic). Në Pseudomonas yic në PMD-1 yic, ke kë ye cɔl nah ee tɔ̈ në käm yiic, ku kë ye cɔl sal ee tɔ̈ në pMWD-1 yic (Zuniga ku kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 1981 yic). Ku na yïn ya, ke käm kedhiɛ ye lac riääk (nah ku sal operons) aye tɔ̈ në kromosome yic ku ka ye kek yök në tɛ̈n yenë kek bɛɛr määt yiic, ku jɔl ya tɛ̈n yenë kek bɛɛr juiir thïn (Bosch ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 2000 yic). Në kë ye cɔl Pseudömönä sp. CSV86, ke nah ku sal operons aye tɔ̈ në genome yic në dhöl de ICE (ICECSV86). Kë cï looi aye gël në tRNAGly ku kuanycök në dhukciëën ye nyuɔɔth ke ɣän cï kek bɛɛr mat thïn (attR ku attL) ku jɔl ya kë cït phage ye tɔ̈ në thök ke tRNAGly yiic kedhiɛ, ku na yïn ya, ke tɛ̈n yenë käŋ luɔɔi thïn ee thöŋ kenë kë ye cɔl ICEclc. Acï lueel ke genes tɔ̈ në ICE yic alëu bïk ya lɛɛr në tɛ̈ɛ̈k yic kenë thɛɛr lik apɛi ke lɛɛr (10-8), ku ëya dɛ̈t, ke lɛɛr në kä ye riääk yiic tënë raan yök kek (Basu ku Phale, 2008; Phale ku kɔc kɔ̈k, 2019).
Kä juëc ke genes ye carbaryl rac aye tɔ̈ në plasmids yiic. Arthröbäktër sp. RC100 anɔŋic käŋ kaadiäk (pRC1, pRC2 ku pRC300) ku käŋ kaa rou ye röt mat, pRC1 ku pRC2, aye käŋ cɔk loi röt ye käŋ waar yiic bïk ya kä ye käŋ cɔk ril yiic. Në baŋ dɛ̈t peei yic, ke kä ye tɔ̈ në thɛɛr ke tɔ̈c yiic aye tɔ̈ në thɛɛr ke tɔ̈c yiic (Hayaatsu ku kɔc kɔ̈k, 1999). Käm ye cɔl Rhizobium. Aguiɛɛr de AC100, man ye luui në yen agonë ​​carbaryl ya waar ago ya 1-naphthol, man ye naŋ plasmid pAC200, man ye cehA gene muk në CH yic ke ye biäk de Tnceh transposon cï gɔ̈lpiny në kä cï kek tääu thïn (istA ku istB) (Hashimoto et al., 2020). Tënë kuat cɔl Sphingomonas cɔl CF06, ke kä ye carbaryl rac aye kek gam ke tɔ̈ në käŋ kaadhiëc yiic: pCF01, pCF02, pCF03, pCF04, ku jɔl ya pCF05. DNA thöŋ kenë kee käkë ee dït apɛi, ku ye nyuɔɔth ke nɔŋ käjuëc ye röt dhuɔ̈kpiny (Feng ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 1997). Në käm yiic ye käŋ riɔ̈ɔ̈kic ye naŋ käŋ kaarou ye cɔl Pseudomonas, ke 50581 anɔŋic pCD1 (50 kb) ye käŋ cɔk tɔ̈ në mcd yic, ku käm ye käŋ riɔ̈ɔ̈kic në käŋ yiic ke 50552 ee käŋ cɔk tɔ̈ në 1 1991). Në käm yiic ye cɔl WM111, ke mcd furadan hydrolase gene ee tɔ̈ në 100 kb de pïu yiic (pPDL11). Gene kënë acï nyuɔɔth ke tɔ̈ në plasmids wääc yiic (100, 105, 115 ka 124 kb) në käm wääc yiic në ɣän wääc yiic (Parekh ku kɔ̈k, në ruöön de 1995 yic). Në kë ye cɔl Pseudömönä sp. C5pp, käŋ kedhiɛ ye käŋ riɔ̈ɔ̈kic aye tɔ̈ në käŋ yiic ye ciin de 76.3 kb në thɛɛr juëc yiic (Trivedi ku kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 2016 yic). Cɛɛth cï looi në käke guöp (6.15 Mb) acï bɛ̈n ya nyuɔɔth ke nɔŋ MGEs kaa 42 ku jɔl ya GEIs kaa 36, ​​man yenë MGEs kaa 17 tɔ̈ në ɣän juëc yiic ke A (76.3 kb) kenë ciin de G+C (54–60 mol%), man ye lueel ke lëu bï ya tɔ̈ në ɣän juëc yiic. P. putida XWY-1 ee ajuiir thɔ̈ŋ de kä ye cam rac nyuɔɔth, ku kiɛ̈k käkë aye tɔ̈ në plasmid kɔ̈u (Zhu et al., 2019).
Në kë mɛtë thïn në luɔɔi de mïïth yiic në baŋ de biochemical ku genomic, käm thiik kɔ̈k peei aye naŋ kä kɔ̈k peei ye kek dhuknhïïm cïmën de chemotaxis, kä ye kek cɔk loi röt në cell yiic, tɛ̈n yenë kek tɛ̈ɛ̈k yiic, tɛ̈n yenë kek lac luɔɔi thïn, luɔɔi de käm yiic, ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei, man ye kek kuɔny agokë käm ya cɔk lɔ tueŋ apath (Fig7).
Thura 7. Käjuëc wääc ke dhuŋnhom de käm ye käm rac në pïu yiic ago käm ye käŋ riɔ̈ɔ̈k ya cɔk lɔ tueŋ apath.
Kë ye cɔl Chemotactic aye yök ke ye kë ye kä ye piny rac cɔk riääk në ɣän wääc yiic ke piny. (2002) acï nyuɔɔth lɔnadɛ̈ ke käm ye röt waar në käm yiic. G7 tënë pïu ë pïu yiic acï pïu ë pïu yiic juak yiic në pïu yiic. Kë ye yök në roor yic cɔl G7 ee naphthalene lac riɔ̈ɔ̈k awär kë ye cɔl G7 ye lac riääk. Mïïth ke NahY (538 ke amino acids kenë kä tɔ̈ në ke kɔ̈ɔ̈th yiic) acï kek ya yök ëke cï kek ya gɔ̈t në dhɔ̈l yenë kek tɛ̈ɛ̈k yiic në NAH7 plasmid yic, ku cïmën de kä ye mïïth cɔk lɔ tueŋ, ke mïïth käkë aye luui ëke ye mïïth cɔk riääk (Grimm ku Harwood në ruöön de 1997). Kuɛ̈n dɛ̈t cï looi në Hansel ku kɔc kɔ̈k. (2009) acï nyuɔɔth lɔnadɛ̈ ke mïïth aye lac thök, ku thökde ee dït apɛi. (2011) acï kä ye cɔl Pseudomonas (P. putida) nyuɔɔth tënë aliir ye tɔ̈ në aliir yic, të yenë aliir tɔ̈ thïn tɛ̈ɛ̈k yic ku ye aliir tɔ̈ në aliir yiic cɔk lɔ tueŋ, man ye aliir tɔ̈ në aliiric yiic mac. Kɔc ye rïthäc looi acï aciëëk ke chemotactic käkë bɛ̈n ya lööm agonë ​​käm ya cɔk lɔ tueŋ agokë käŋ ya riɔ̈ɔ̈kic. Puɔ̈ɔ̈c acï ya nyuɔɔth ke dhɔ̈l kɔ̈k ke chemosensory aye luɔɔi de cells kɔ̈k peei cɔk loi röt cïmën de tɛ̈ŋ de käŋ, tɛ̈n yenë käŋ röt gɛɛr thïn, ku jɔl ya luɔɔi de biofilm, ku kän ee kɔc kuɔny bïk käŋ ya cɔk riääk. Ku na yïn ya, ke luɔɔi de ye kë kënë (chemotaxis) agonë ​​käŋ ya riɔ̈ɔ̈kic ee käjuëc ye kek gël. Kä dït ye kɔc dhal aye: (a) kä wääc ke kä ye röt yök aye kä thöŋ/ligands ŋic; (b) tɔ̈u de kä kɔ̈k ye yök, cït mɛn de, tropism de riɛl; (c) wuɔ̈ɔ̈c de tɛ̈ɛ̈k de kä thiekiic në ɣän ke yök de käŋ ke paan töŋ de kä ye yök; ku (d) ciɛ̈n wël ë yök në käm dït ë yök de käm (Ortega ku kɔc kɔ̈k, 2017; Martin-Mora ku kɔc kɔ̈k, 2018). Në thɛɛr kɔ̈k yiic, ke tɔ̈ɔ̈u de kä ye röt waar në pïu yiic ee käjuëc ke pïu yiic ya cak, man lëu bï ya kë ye akuɔ̈tnhom de käm cɔk riääk ku ye käm kɔ̈k peei cɔk riääk, ku ye luɔɔi kënë cɔk rilic apɛi. Acän ba kä ye röt mat kenë kä ye kek yök në pïu yiic ya ŋic, ke ɣok acï mïïth ye kek yök (PcaY, McfR, ku jɔl ya NahY) ya cak në tɛ̈n yenë kek määt yiic ku jɔl ya kä ye kek nyuɔɔth në Pseudomonas putida ku jɔl ya Escherichia coli, man ye kä ye kek yök në pïu yiic, TCA, ku jɔl ya kä ye kek yök në kɛmken yiic. 2019).
Në thɛɛr ke naphthalene ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei ye kek yök në pïu yiic (PAHs), ke tɛ̈n yenë käm röt luɔɔi thïn ku jɔl ya tɛ̈n yenë käm thi kor röt luɔɔi thïn aye röt waar apɛi. Kuɛ̈n acï nyuɔɔth lɔnadɛ̈ ke pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu (Sikkema et al., 1995). Acän bï kä rɛc käkë ya gël, ke käm aye pïu tɔ̈ në ke kɔ̈ɔ̈th yiic ya cɔ̈kpiny në tɛ̈n yenë kek waar yiic në kaam de miök tɔ̈ në kaam de iso/anteiso yic ku bïk miök tɔ̈ në cis yic ya cɔk lɔ në kä thöŋ yiic (Heipieper ku de Bont, në ruöön de 1994 yic). Në käm yiic cï kek cil në pïu yiic, ke ciin de miök cï thiäŋ në miök yic acï rot juak në ciin de 1.1 agut cï ciin de 2.1, ku në ciin de miök yic në JS150 yic, ke ciin kän acï rot juak në ciin de 7.5 agut cï ciin de 12.0 (Mrozik ku kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 2004). Na cï cil në pïu yiic, ke käm cɔl Achromobacter KAs 3–5 aye tɔ̈ ke cï röt määt në pïu yiic ku bïk pïu tɔ̈ në pïu yiic ya dhuɔ̈kciɛ̈ɛ̈n (jɔɔk në -22.5 agut cï -2.5 mV) ku yekë cath kenë pïu tɔ̈ në pïu yiic ku jɔl ya pïu tɔ̈ në pïu yiic, ku ye käŋ nyuɔɔth në pïu yiic. 2019). Naa cak tɔ̈u ke kä ye röt waar ke cellular/tɔ̈u nhial aye thiääk kenë kä puɔth ke kä ye kɔc rac nhïïm, ke kä thiekiic ke bioengineering akëc kek ya looi apath. Cökpiny de tän de käm acïï lac ya luui në luɔɔi benë kä pïr ya cɔ̈kpiny (Volke ku Nikel, në ruöön de 2018 yic). Kuɛ̈nybei de genes ye tɛ̈ŋ de cell riɔ̈ɔ̈k ee tɛ̈n yenë cell röt waar thïn. Kuɛ̈nybei de genes ye tɛ̈ŋ de cell riɔ̈ɔ̈k ee tɛ̈n yenë cell röt waar thïn. Në Bacillus subtilis yic, ke mïïth ke rïŋ cɔl SepF acï kek ya nyuɔɔth ëke ye tɔ̈ në rïŋ yiic ku ka ye wïc në dhɔ̈l kɔ̈k bï kek ya tek yiic, ku ka cie gene thiekic. Kuɛ̈nybei de kä ye tɔ̈ në tiim yiic në Bacillus subtilis yic ee käm cɔk bɔ̈ nhial, ku juak cil de käŋ, ku cɔk käm cɔk loi röt (Cui et al., 2018).
Tɛ̈ŋ de yic de dhöl yenë käŋ riɔ̈ɔ̈kic acï ya lueel agonë ​​käŋ ya cɔk riääk apath në käm yiic ke C5pp ku jɔl ya C7 (Kamini ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 2018 yic). Aye lueel ke carbaryl aye lɛɛr në ɣän lääu yiic në pïu yiic në pïu yiic ku/ka në pïu yiic ye röt tɛkpiny. CH ee kën ye pïu cɔk tɔ̈u në 1-naphthol yic, man ye tɔ̈u ke cïï rot ye waar, ye pïu lac dɔm ku ye lac yök ke nɔŋ awuɔɔk. CH ee tɔ̈ në periplasm yic ku ka nɔŋ kë thiin koor ye yök tënë carbaryl, ku këya, ee 1-naphthol gël bï rot määt në kä yiic ku ye kä rɛc tɔ̈ thïn cɔk tɔ̈ piiny (Kamini ku kɔc kɔ̈k, 2018). Kë cï bɛ̈n bei thïn ee 1-naphthol lɛɛr në cytoplasm yic në tɛ̈ɛ̈k de yic ku/wɛ̈lɛ̈/ka tɛ̈ɛ̈k yic, ku ka ye tääu në pïu yiic në 1,2-dihydroxynaphthalene në pïu yiic në pïu yiic në pïu yiic në pïu yiic në dhöl de carbon ciɛɛl yic.
Na cɔk käm ya naŋ käjuëc ye kek lac looi agokë käjuëc ke xenobiotic carbon ya rac, ke tɛ̈n yenë kek mac thïn (cïmën de, tɛ̈n yenë kek luɔɔi thïn (cïmën de, tɛ̈n yenë kek luɔɔi thïn në kä kɔ̈c yiic në kä riliic yiic) ee kë dïït ye käŋ riɔ̈ɔ̈kic. Tɔ̈u ku luɔɔi de kä thii ke carbon ee genes ye enzymes cɔk tɔ̈ piiny ye kä riliic/kä cïï röt ye lac looi ke carbon rac cïmën de PAHs. Kë cï kueen apath ee të cenë miök ku miök tɔ̈ në miök yiic mat kenë Escherichia coli, ke miök ee luui apath awär miök në miök yiic (Jacob ku Monod, në ruöön de 1965). Acï lueel ke käm cɔl Pseudomonas aye käjuëc ke PAHs ku jɔl ya käjuäc ye kek yök në aliiric yiic riɔ̈ɔ̈k. Tɛ̈n yenë aliir yök thïn në Pseudomonas yic ee kä ye tɔ̈ në pïu yiic > glucose > kä ye miök ë pïu yiic (Hylemon ku Phibbs, në ruöön de 1972; Collier ku kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 1996). Ku na yïn ya, ke ka nɔŋ kë cie tɔ̈ thïn. Kë ye kɔc miɛ̈t puɔ̈ɔ̈th, ee kë ye cɔl Pseudomonas sp. CSV86 ee tɔ̈ ke wääc apɛi në thɛɛr juëc yiic ye kä ye pïu yök thïn (acid de benzoic, pïu ë pïu, ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei) ke cie glucose ku ye pïu ë pïu yiic thɔ̈ɔ̈ŋ kenë pïu yiic (Basu et al., 2006). Në ye käm käkë yiic, ke genes ye käŋ riɔ̈ɔ̈k ku yekë käŋ ɣääc në pïu yiic, acie kek ye lac tääu piny agut cï na cɔk ya tɔ̈ ke nɔŋ käjuëc kɔ̈k peei cïmën de glucose ka organic acids. Na cï cil në pïu yiic ku pïu yiic, ke ka cï bɛ̈n tïŋ ke pïu yiic ku pïu yiic aye kek tääu piny, ku pïu yiic aake ye kek luɔ̈ɔ̈i në thɛɛr tueeŋ yiic, ku pïu yiic aye kek luɔ̈ɔ̈i në thɛɛr ke rou yiic (Basu et al., 2006; Choudhary et al. 201). Në baŋ dɛ̈t peei yic, ke tɔ̈ de kä ye tɔ̈ në pïu yiic acie tɔ̈ ke ye kë ye pïu cɔk tɔ̈ në pïu yiic, ku na yïn ya, ke käm käkë aye kek ŋɔ̈ɔ̈th ëke bï ya käm lëu bïk ya tɔ̈ në puɔ̈ɔ̈c de käm yiic (Phale et al., 2020).
Aŋic apɛi ke hydrocarbon ee rot waar në käm yiic ago käŋ ya cɔk riääk ku bïk käm ya cɔk ril yiic. Naphthalene cïï lui apath në thɛɛr ke tɔ̈c yiic ku në tɔ̈c de kä rɛc ye röt looi yiic ee tɔ̈c de aliir ye tɔ̈c (ROS) bɛ̈i (Kang ku kɔc kɔ̈k. 2006). Në kë yenë kä ye naphthalene riɔ̈ɔ̈k yiic naŋ adit-sulfur cï ke yiic mat, në thɛɛr ke adit yiic, adit tɔ̈ në heme yic ku adit-sulfur ke mïïth yiic abï röt ya tääu në pïu yiic, ku kän abï mïïth ya cɔk cië ye bɛɛr luui. Kë ye cɔl Ferredoxin-NADP+ ee rot dhuɔ̈kciɛ̈ɛ̈n (Fpr), kenë kë ye cɔl SoD, ee kë ye rot dhuɔ̈kciɛ̈ɛ̈n në kaam de NADP+/NADPH ku jɔl ya käŋ kaarou ye röt dhuɔ̈kciɛ̈ɛ̈n në kaam de NADP+/NADPH yic, ku kän ee ROS nyaai ku bï adit ya dhuɔ̈kciɛ̈ɛ̈n në thɛɛr ke tɔ̈c yiic (Li et06). Acï lueel ke Fpr ku SodA (SOD) tɔ̈ në Pseudomonas yiic alëu bïk ya tɔ̈ në thɛɛr ke tɔ̈c yiic, ku juɛ̈k-juɛ̈k de SOD ku luɔɔi de catalase acï kek ya tïŋ në tɔ̈c kaaŋuan yiic (O1, W1, As1, ku G1) në thɛɛr ke cil tɔ̈ në thɛɛr ke tɔ̈c yiic. Kuɛ̈n acï nyuɔɔth lɔn nadë ke tɛ̈ɛ̈u ë käŋ ë pïu yiic cït mɛn de ascorbic acid wala pïu ë pïu yiic (Fe2+) alëu bïk dït de pïu ë pïu yiic juak. Na cï Rhodococcus erythropolis cil në pïu yiic, ke gɛ̈tgɛ̈t de kä ye röt looi në thɛɛr ke pïïr yiic, agut cï sodA (Fe/Mn superoxidase dismutase), sodC (Cu/Zn superoxidase dismutase), ku recA acï rot juak (Sazykin ku kɔc kɔ̈k, 201). Thɔ̈ɔ̈ŋ de kä ye kek yök në mïïth yiic cï kek ya cak në naphthalene yic, acï yen bɛ̈n ya nyuɔɔth ke mïïth juëc ye lac tɔ̈ në guöp yic aye thiääk kenë käjuëc ye kek yök në guöp yic (Herbst ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 2013).
Käm thi kor aacï kek ya lueel ëke ye käm ye lac lɔ në tiɔpic ya cak në luɔɔi de käm ye lac lɔ në pïu yiic. Kä ye tɔ̈ në tiɔp kɔ̈u käkë aye kä ye tɔ̈ në tiɔp kɔ̈u ku ka ye röt määt në miök-pïu yic ka në aliir-pïu yiic. Kän ee kä ye röt tääu në pïu yiic cɔk lɔ tueŋ ku ye kä ye röt tääu në pïu yiic cɔk lɔ tueŋ apath, ku kän ee pïu cɔk lɔ tueŋ apath (Rahman et al., 2002). Në kë de kee käkë, ke kä ye tɔ̈ në tiɔpic aye kek luɔ̈ɔ̈i në ɣän juëc ke luɔɔi yiic. Mɛ̈c de kä ye tɔ̈ në tiɔpic ka käm ye tɔ̈ në tiɔp kɔ̈u tënë ciɛɛŋ de käm alëu bï luɔɔiden ya juak ku bï pïu ya cɔk riääk. Në kaam de kä ye cil në tiɔp kɔ̈u, ke käm ye kek cak në käm yiic aacï kek ya puɔ̈ɔ̈c apɛi ku ka cï kek ya ŋic apath (Hisatsuka ku kɔc kɔ̈k peei në ruöön de 1971; Rahman ku kɔc kɔ̈k peei në ruöön de 2002 yic). Në ye kënë yic, ke käjuëc kɔ̈k peei ye kek cɔk tɔ̈ në tiɔp kɔ̈u aye ya lipopeptides (mucins tënë käm ye lac lɔ në tiɔp kɔ̈u), kä ye käŋ liääp në tiɔp yic 378 (mïïth ye cil në tiɔp yic) (Rosenberg ku Ron, në ruöön de 1999), kä ye cil në tiɔp kɔ̈u në ruöön de 1999 yic). ku Hallberg, 2002), ku kä ye röt looi në tiɔp kɔ̈u (Siegmund ku Wagner, ruön de 1991) ku jɔl ya käm thii kɔ̈k (Zhi ku kɔc kɔ̈k, 2017). Käk ril apɛi ke pïu ë pinynhom acï keek nyuɔɔth ë ke ye pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu ë pïu. Acï lueel ke käm cɔl Pseudomonas, Bacillus, Rhodococcus, Burkholderia ku jɔl ya käm kɔ̈k peei alëu bïk käjuëc ke rhamnolipid ku glycolipid ya cak të cenë kek cil në pïu yiic ku pïu yiic (Kanga et al., 1997; Puntus20). Käm cɔl CSV89 aye käm cak në käm yiic të cenë kek ya cil në käm yiic cïmën de käm yiic (Phale ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 1995). Kä ye röt looi në Biosur-Pm yic aye nyuɔɔth ke luɔɔide ee cil- ku pH- ye rot gɛɛi në luɔɔi yic. Acï yök ke ciin de Biosur-Pm ye looi në kä tɔ̈ në pH ciɛɛl yic ee dït apɛi awär ciin de pH 8.5. Kä cï cil në pH 8.5 aake ye pïu lac dɔm ku ka nɔŋ käjuëc ye kek yök në pïu yiic awär kä cï cil në pH 7.0 yic. Në Rödökökɔs spp. N6, thööŋ de kä juëc ke aliir tënë aliir (C:N) ku thök de adit aye kä puɔth ke luɔɔi de kä ye tɔ̈ në tiɔpic (Mutalik ku kɔc kɔ̈k, 2008). Acï them bï kä ye röt looi në tiɔpic (surfactins) ya cɔ̈kpiny në tɛ̈n benë kek ya cɔk lɔ tueŋ apath ku bï kek ya liääp në pïu yiic. Ku na yïn ya, ke titer de pïu tɔ̈ në pïu yiic në pïu yiic ee tɔ̈ piiny (1.0 g/L), man ye kë ril yic apɛi tënë pïu dït yiic (Jiao ku kɔc kɔ̈k, 2017; Wu ku kɔc kɔ̈k, 2019). Ku na yïn ya, ke dhɔ̈l ke tëët de käŋ acï kek ya luɔɔi agonë ​​käŋ ya cɔ̈kpiny apath. Ku na yïn ya, ke cökpiny de tëët ee yic riɛl apɛi në kë de dït de operon (∼25 kb) ku jɔl ya lööŋ riliic ke tɛ̈n yenë käŋ yök thïn (Jiao ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, 2017; Wu ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, 2019). Käjuëc ke cɔ̈kpiny de käŋ acï kek ya looi në käm cɔl Bacillus yiic, man ye wïc bï käm ya juak ago käm ya cɔk loi röt në nyin de käm yiic (srfA operon), ago käm ye kek cɔk lɔ tueŋ ya cɔk lɔ tueŋ apath ku yekë mïïth ke YerP ku jɔl ya käm ye kek mac (Jiao et al., 201). Ku na yïn ya, ke dhɔ̈l ke tëët de genes käkë aacï tök ka kä lik ke cɔ̈kpiny de genes ya looi ku ka këc kek ya cɔk lɔ në ɣööc yic. Ku na yïn ya, ke puɔ̈ɔ̈c dɛ̈t benë ŋïc ya looi ee kë wïc.
Kuɛ̈n de PAH ye käŋ rac aye looi në ɣän ke laboratory yiic. Ku na yïn ya, ke ɣän cïn yic awuɔɔk ka piny cïn yic awuɔɔk, käjuëc ke abiotic ku biotic (atuɔ̈c, pH, aliir, tän de mïïth, tän de käm, kä kɔ̈k ke xenobiotics, kä ye kek gël në thök de käm yiic, ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei) acï kek ya nyuɔɔth ëke ye käm thi kor cɔk riääk.
Atuɔ̈c anɔŋ kë thiekic ye looi tënë PAH ye käŋ rac. Na ye atuɔ̈c lɔ nhial, ke aliir cï liääp ke aliir aye lɔ piny, man ye luɔɔi de käm thiik tɔ̈ në aliiric riɔ̈ɔ̈k, në kë ye kek aliir wïc ke ye töŋ de kä ye aliir cɔk tɔ̈ piiny ye hydroxylation looi ka bï aliir ya tek yic. Aye lac ŋic ke atuɔ̈c dït apɛi ee PAHs ëke dhiëth kek ya waar yiic agokë ya käjuëc ëke ye kɔc nɔ̈k, ku kän ee kä ye röt riɔ̈ɔ̈k ya gël (Muller ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 1998).
Acï yök ke ɣän juëc cï PAH yök thïn anɔŋ pH dït apɛi, cït mɛn de ɣän cï yök në pïu yiic ke acid (pH 1–4) ku ɣän ke aliir/ajer cï yök ke cï yök në pïu yiic (pH 8–12). Käk alëu bïk ajuɛɛr de tɔ̈ɔ̈u de käŋ ya riɔ̈ɔ̈kic apɛi. Ku na yïn ya, ke käm thi kor këc kek ya luɔ̈ɔ̈i agonë ​​käŋ ya cɔ̈kpiny, ke ka ye lueel ke bï pH ya cɔ̈kpiny në tɛ̈ɛ̈u ë käm rɔ̈ŋ yiic (ke nɔŋ kä thii kɔ̈k peei ye käŋ cɔk tɔ̈ piiny) cïmën de tiɔp ë pïu yiic ka pïu ë pïu yiic tënë tiɔp ë pïu yiic ka liming kenë pïu ë pïu yiic. 1995; guptä ku sär 2020).
Oxygen ye bɛ̈i tënë ɣän cï riääk ee kë ye PAH cɔk thök. Në kë de kä ye röt looi në pinynhom, ke ajuiɛɛr yenë käŋ tɔ̈ɔ̈u në pinynhom ee wïc bï aliir ya bɛ̈i bei në ɣän kɔ̈k peei yiic (luɔɔi de tiim, aliir ye tääu në aliir yic, ku jɔl ya käjuëc kɔ̈k peei ye kek juak thïn) (Pardieck ku jɔl ya kɔc kɔ̈k peei, në ruöön de 1992). Odënkränz ku al. (1996) acï nyuɔɔth lɔnadɛ̈ ke juɛ̈ŋë aliir (kë ye aliir cɔk bɔ̈ bei) tën pïu cï riääk alë bï käke BTEX cɔk tɔ̈u apuɔth. Puɔ̈ɔ̈c dɛ̈t peei acï käjuëc cï kek ya yök në ye luɔɔi kënë yic ya thiëëc në tɛ̈n yenë pïu tɔ̈ në pïu yiic ya rac thïn ku jɔl ya tɛ̈n yenë pïu tɔ̈ thïn ya yïk agonë ​​pïu ya cɔk lɔ tueŋ apath (Bewley ku Webb, në ruöön de 2001).